Αιρετικές Ιστορίες

Αιρετικές Ιστορίες / Απρίλιος 2006 - φ45

ΓΕΓΟΝΟΣ 1ο: ΑΡΧΕΣ ΔΕΚΑΤΟΥ ΕΝΑΤΟΥ ΑΙΩΝΑ
Η ΠΛΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΑΠΟΚΤΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ.
 
ΓΕΓΟΝΟΣ 2ο: ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΑΙΩΝΑ
ΚΑΤΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΠΑΛΛΑΓΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΚΗΔΕΜΟΝΙΑ, Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΣΠΟΖΕΙ ΤΟΥΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥΣ ΔΥΟ ΑΙΩΝΕΣ.
          Δεν υπάρχει ίσως άλλη περιοχή του πλανήτη η οποία να έχει αλλάξει η φυσιογνωμία της τα τελευταία 500 χρόνια, τόσο πολύ όσο η Αμερική. Ο νέος κόσμος, όπως την αποκάλεσαν, σύμφωνα με την ευρωκεντρική αντίληψη του κόσμου, γρήγορα αποικήθηκε από πολλούς ευρωπαίους, με την παρότρυνση των κυβερνήσεων του παλαιού κόσμου, οι οποίες με αυτόν τον τρόπο αντιμετώπισαν τα προβλήματα υπερπληθυσμού και τις διαφορετικές πολιτικές και θρησκευτικές αντιλήψεις, καθώς και από πολλούς σκλάβους από την Αφρική, οι οποίοι αντικατέστησαν σαν εργατική δύναμη τους αυτόχθονες ινδιάνικους πληθυσμούς που αποδεκατίσθηκαν από την κακομεταχείριση και τις αρρώστιες, τις οποίες έφεραν μαζί τους οι άποικοι.
 
          Στις αρχές του 19ου αιώνα, υπό την επίδραση της βορειοαμερικανικής και γαλλικής επανάστασης, και εκμεταλλευόμενα την κατάληψη της Ισπανίας από τις δυνάμεις του Ναπολέοντα, τα ισπανόφωνα νοτιοαμερικανικά εδάφη εξεγέρθηκαν υπό την ηγεσία του Σιμόν Μπολιβάρ, και μετά από αγώνες 15 ετών απέκτησαν σταδιακά την ανεξαρτησία τους. Τα πορτογαλόφωνα εδάφη ανεξαρτοποιήθηκαν ειρηνικά την ίδια περίοδο και αποτέλεσαν το ενιαίο κράτος της Βραζιλίας.
 
Η δημιουργία όμως μιας ενιαίας κεντρικής διοίκησης για τα ισπανόφωνα εδάφη, όραμα του Μπολιβάρ, αμφισβητήθηκε έντονα, και παρά την αρχική σύλληψη της δημιουργίας ηνωμένων πολιτειών της νότιας Αμερικής, η περιοχή διασπάστηκε σε πολλά ανεξάρτητα κράτη. Τα νέα αυτά κράτη αποδείχθηκαν δημοκρατικά μόνο κατ’όνομα, καθώς μια ολιγαρχική ελίτ συνέχισε να κυβερνά, συνδέοντας τα συμφέροντα της με το ξένο, κυρίως βρετανικό, κεφάλαιο.
 
Την ανεξαρτησία διαδέχθηκε μια σειρά πολέμων, με τους οποίους τα κράτη προσπάθησαν να καθορίσουν προς όφελος τους αμφισβητούμενα συνοριακά εδάφη, ενώ η αντιδημοκρατική διακυβέρνηση οδήγησε σε εμφυλίους πολέμους. Οι πόλεμοι εξασθένησαν τις ήδη αδύναμες οικονομίες των νοτιοαμερικανικών κρατών, οδήγησαν σε μια πολιτική καχυποψίας στις μεταξύ τους σχέσεις, και ωφέλησαν τις ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις αρχικά, και κατόπιν την ανερχόμενη δύναμη των ΗΠΑ.
 
          Ήδη από το 1823 ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μονρόε διακήρυξε το περίφημο δόγμα του, το οποίο καταδίκαζε οποιαδήποτε παρέμβαση των ευρωπαϊκών δυνάμεων στην αμερικανική ήπειρο. Το δόγμα έθεσε τη βάση για την ηγεμονική συμπεριφορά που θα ακολουθούσαν οι ΗΠΑ τα επόμενα χρόνια, και που συνεχίζεται ακόμη και σήμερα. Προστατεύοντας τα συμφέροντα τους και υποβαθμίζοντας την παραδοσιακή ευρωπαϊκή επιρροή, οι ΗΠΑ αναμείχθηκαν ενεργά στην εσωτερική πολιτική των νοτιοαμερικανικών κρατών, ιδιαίτερα από τις αρχές του εικοστού αιώνα.
 
Το 1903 δε δίστασαν να υποκινήσουν τη δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους-μαριονέτα του Παναμά, το οποίο αποσχίστηκε από την Κολομβία ώστε να είναι πιο εύκολη η διασφάλιση της αμερικανικής κυριαρχίας στη διώρυγα που ένωνε τον Ατλαντικό ωκεανό με τον Ειρηνικό. Είναι ενδεικτικό ότι το σύνταγμα του νέου κράτους έδινε στις ΗΠΑ το δικαίωμα να επεμβαίνουν για να διασφαλίζουν την δημόσια τάξη.
 
Καθ’όλη τη διάρκεια του αιώνα και ιδιαίτερα κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι επεμβάσεις των ΗΠΑ εξασφάλιζαν τη διακυβέρνηση των κρατών από φιλικές προς αυτές κυβερνήσεις, συνήθως δικτατορίες, όπως εκείνη του Πινοτσέτ στη Χιλή, η οποία ανέτρεψε τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του Σαλβαδόρ Αλλιέντε, τον οποίο και δολοφόνησε.
 
          Προς τα τέλη όμως του εικοστού αιώνα η κατάσταση αρχίζει να αλλάζει. Η μεταψυχροπολεμική κατάσταση δίνει την ευκαιρία στα κράτη της Νότιας Αμερικής να ακολουθήσουν μια πιο ανεξάρτητη πολιτική, ενώ οι ιστορικές συγκυρίες στρέφουν το ενδιαφέρον των ΗΠΑ σε άλλες περιοχές όπως η Μέση Ανατολή. Οι δικτατορίες έδωσαν τη θέση τους σε δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις σε όλη τη Νότια Αμερική.
 
Η τακτική της παρέμβασης βέβαια συνεχίζεται, αλλά με αμφίβολα αποτελέσματα, όπως το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Τσάβεζ στη Βενεζουέλα το 2002. Με την εκλογή το 2004 του Μοράλες, του πρώτου Ινδιάνου προέδρου στη Βολιβία, δικαιώνεται το κίνημα των αυτοχθόνων πληθυσμών για περισσότερα δικαιώματα και συμμετοχή στη διακυβέρνηση της πατρίδας τους.
 
Η αποτυχία της ακραία φιλελεύθερης πολιτικής, την οποία προωθούσαν οι ΗΠΑ στην περιοχή, είχε ήδη φανεί από την περίπτωση της Αργεντινής, η οποία κατέρρευσε οικονομικά το 2002. Ακολουθώντας διαφορετικές πολιτικές, οι κυβερνήσεις της Βραζιλίας και της Αργεντινής αποπλήρωσαν νωρίτερα, στις αρχές του 2006, τα χρέη τους στο Διεθνές Οικονομικό Ταμείο.
 
Επιπλέον με τη διακήρυξη του Κούζκο την 8 Δεκεμβρίου 2004, οι ηγέτες των χωρών της Νότιας Αμερικής ανακοίνωσαν τις προθέσεις τους να προχωρήσουν στη δημιουργία μιας Νοτιοαμερικανικής Κοινότητας των Εθνών. Εκτός από τη δημιουργία μιας οικονομικής ένωσης η οποία θα ενώσει τις προϋπάρχουσες ενώσεις της κοινότητας των Άνδεων και της Μερκοσούρ, στόχος είναι η θεσμική ένωση, κατά τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα περιλαμβάνει κοινό διαβατήριο, νόμισμα και κοινοβούλιο. Λαμβάνοντας υπ’οψιν ότι η ένωση αυτή εφόσον δημιουργηθεί, θα αντιτίθεται στην παναμερικανική οικονομική ένωση την οποία προωθούν οι ΗΠΑ, καταλαβαίνουμε το μέγεθος της πρόκλησης για τα περισσότερα κράτη.    
 
          Σε λίγα χρόνια συμπληρώνονται δύο αιώνες από την ανεξαρτησία της Νότιας Αμερικής από τις αποικιοκρατικές ευρωπαϊκές δυνάμεις. Θα ήταν ίσως συμβολικό αν θα μπορούσαν οι ταλαιπωρημένοι λαοί της ηπείρου αυτής να εορτάσουν ταυτόχρονα και την πραγματική τους ανεξαρτησία από το πανίσχυρο βόρειο γείτονα τους, διαμορφώνοντας με αυτό τον τρόπο ένα κοινό καλύτερο μέλλον, εκμεταλλευόμενοι για την δική τους ανάπτυξη τις μεγάλες πηγές του φυσικού τους πλούτου.