Αιρετικές Ιστορίες

Αιρετικές Ιστορίες / Φεβρουάριος 2007 - φ.54

    
Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑΨΥΧΡΟΠΟΛΕΜΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ
 
 
Σαν ποτάμι κάτω απ' τη βροχή
ξεχειλάει η Βαλκάνια Ψυχή
κι απ' την πιο αρχαία φλέβα
Έλληνά μου Αδάμ και Εύα
γίνε πάλι βράχος γυμνός
λόγος μου κοινός
 
‘’Πήρα Χάρη’’ Άλκηστις Πρωτοψάλτη 1991
    
          Η Ελλάδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, και ιδίως κατά την ψυχροπολεμική περίοδο αρνιόταν πεισματικά το χαρακτηρισμό του βαλκανικού κράτους. Η ίδια η λέξη ΄΄Βαλκάνια΄΄ είχε προσλάβει αρνητικό χαρακτήρα, καθώς συνδεόταν άμεσα με τη μίζερη κληρονομιά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, την οικονομική και κοινωνική καθυστέρηση έναντι της φωτισμένης Δύσης, και τα κομμουνιστικά καθεστώτα τα οποία κυβερνούσαν τις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες μετά το ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο.
 
Ακόμη και οι αλλοδαποί μελετητές σπάνια αναφέρονταν στην Ελλάδα ως Βαλκάνια, ήταν άλλωστε μέλος του ΝΑΤΟ, είχε ελεύθερη αγορά, και έγινε το πρώτο νοτιοευρωπαικό μέλος της ΕΟΚ. Η αλήθεια είναι ότι οι ιστορικές εξελίξεις κατά τα πενήντα χρόνια που ακολούθησαν το Εμφύλιο Πόλεμο παρομοίαζαν αρκετά με εκείνες  των υπόλοιπων μεσογειακών ευρωπαϊκών χωρών όπως η Ισπανία η Ιταλία και η Πορτογαλία. Εξαίρεση αποτελούσε η ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, χρειάστηκαν πολλές παρεμβάσεις για να αποφευχθεί πολεμική σύγκρουση μεταξύ δύο χωρών-μελών του ΝΑΤΟ.
 
          Κατά την περίοδο 1989-1991 τα κομμουνιστικά καθεστώτα στη Βαλκανική χερσόνησο κατέρρευσαν, Η Ελλάδα, αρχικά αγνόησε, απασχολημένη με τα δικά της ενδοκυβερνητικά προβλήματα, και κατόπιν  αμήχανα παρακολούθησε τις αλλαγές στα γειτονικά κράτη.
 
Άλλες χώρες προχώρησαν, είτε αναίμακτα (όπως η Βουλγαρία), είτε με ανθρώπινο κόστος (όπως η Ρουμανία) σε σταδιακή αλλαγή της πολιτικής τους κατεύθυνσης, ενώ άλλες βυθίστηκαν στην αναρχία (Αλβανία) ή στον εμφύλιο πόλεμο (πρώην Γιουγκοσλαβία). Συμφώνησε στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, και άνοιξε τα σύνορα της σε χιλιάδες εξαθλιωμένους οικονομικούς μετανάστες από την Αλβανία.
 
Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργήθηκε ένα ανεξάρτητο κράτος με το όνομα Μακεδονία στα βόρεια σύνορα της, ενώ ταυτόχρονα μεταβλήθηκε η κοινωνική σύνθεση της χώρας, η οποία ξαφνικά, μετά το μεγάλο κύμα της ελληνικής μετανάστευσης κατά τη δεκαετία του 1950 και 1960,  βρέθηκε τριάντα χρόνια αργότερα να γίνεται η ίδια τόπος υποδοχής φθηνού εργατικού δυναμικού.
 
          Η προσαρμογή στα νέα δεδομένα υπήρξε δύσκολη. Η ελληνική κοινή γνώμη αισθάνθηκε ότι απειλείται από τις αλλαγές και επέδειξε τα συντηρητικά αντανακλαστικά της, με μια επιστροφή στα πατριωτικά και θρησκευτικά ιδεώδη.
 
Διοργανώθηκαν πολυπληθή συλλαλητήρια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη για να διαδηλώσουν την ελληνικότητα της Μακεδονίας, όποιος εξέφραζε διαφορετική άποψη αντιμετώπιζε εισαγγελική παρέμβαση.
 
Ταυτόχρονα υπήρχε μεγάλη υποστήριξη στην προσπάθεια του Μιλόσεβιτς να δημιουργήσει τη μεγάλη Σερβία, ένα περίεργο μείγμα θρησκευτικού αντικαθολικισμού και αντιμουσουλμανισμού, συνδυασμένο με πολιτικό αντιαμερικανισμό, στοιχεία κοινά στη ρητορική Δεξιάς και Αριστεράς.
 
Ακόμη και συνθήματα για κοινά σύνορα με τη Σερβία ακούστηκαν, αμφισβητώντας καθαρά την εδαφική ακεραιότητα της γείτονας χώρας. Υπήρξαν και  υποψίες για το τουρκικής εμπνεύσεως  μουσουλμανικό τόξο, το οποίο θα διέσχιζε όλα τα Βαλκάνια, με στόχο αυτή τη φορά, την ελληνική εδαφική ακεραιότητα.
 
Μετά την υπογραφή της ενδιάμεσης συμφωνίας, και την προσωρινή χρήση του ονόματος FYROM, καθώς και με την παύση των εχθροπραξιών στη Βοσνία, η στάση των ελληνικών κυβερνήσεων άρχισε να αλλάζει, ενώ ο επιχειρηματικός κόσμος της χώρας διαβλέποντας τις επενδυτικές ευκαιρίες που παρουσιάζονταν, ξεκίνησε την οικονομική διείσδυση στις βαλκανικές χώρες.
 
Η κοινή γνώμη ακολούθησε με πολύ πιο αργό ρυθμό, και αυτό φάνηκε πολύ έντονα με τη νατοϊκή επέμβαση στο Κόσοβο, όπου η κυβέρνηση εσωτερικά την καταδίκασε, ενώ πρακτικά προσέφερε διευκολύνσεις στα νατοϊκά στρατεύματα, με βάση το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.
 
Την ίδια περίπου πορεία ακολούθησε το μεταναστευτικό πρόβλημα. Η αρχική αντίδραση ήταν ο φόβος απέναντι στους εγκληματίες που το είχαν σκάσει από τις αλβανικές φυλακές. Οι μετανάστες, παράνομοι καθώς ήσαν, προσέφεραν την εργασία τους ακόμη πιο φθηνά, με την απειλή της κατάδοσης στις αρχές, οι οποίες ούτως ή άλλως προέβαιναν σε επιχειρήσεις ΄΄σκούπας΄΄ απελαύνοντας χιλιάδες από αυτούς, οι οποίοι όμως ξαναγύριζαν στην Ελλάδα την επόμενη μέρα.
 
 Υποστηρίχθηκε ότι συνέβαλαν στην άνοδο της εγκληματικότητας, ότι προκάλεσαν ρωγμές στην εθνική και θρησκευτική ομοιογένεια που χαρακτήριζε το ελληνικό κράτος  από τον καιρό της ίδρυσης του.
 
Με την πάροδο των ετών όμως και καθώς αναπτύσσονταν οι κλάδοι οι οποίοι βασίζονταν στη μεταναστευτική εργασία, όπως η γεωργία, οι κατασκευές και η οικιακή εργασία, η αντιμετώπιση τους σαν πιθανούς εγκληματίες αμβλύνθηκε, ενώ κατεβλήθησαν προσπάθειες να αρθούν τα γραφειοκρατικά προβλήματα της νομιμοποίησης τους.
 
Αυτό δε σημαίνει ότι σταμάτησαν και οι ρατσιστικές συμπεριφορές, οι οποίες, με αφορμή π.χ. αθλητικά γεγονότα, είχαν σαν αποτέλεσμα ακόμη και ανθρωποκτονίες.
 
          Εν έτει 2007, η κατάσταση στα Βαλκάνια, αλλά και στην Ελλάδα είναι πολύ διαφορετική από ότι πριν 15 χρόνια.
 
 Η Βουλγαρία και η Ρουμανία αποτελούν μέλη πλέον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι πολεμικές συγκρούσεις έχουν σταματήσει, οι ελληνικές επιχειρήσεις κατέχουν σημαντική θέση στην οικονομία πολλών βαλκανικών κρατών.
 
Ωστόσο εντάσεις συνεχίζουν να υπάρχουν, είτε έξω από τα ελληνικά σύνορα, με την επικείμενη ανεξαρτητοποίηση του Κοσόβου, και την συνεχιζόμενη διαφωνία με το όνομα της γειτονικής δημοκρατίας, είτε και εσωτερικά, με τις απόψεις που εκφράζονται ενάντια στην πολυπολιτισμικότητα, και την υποχώρηση του ημεδαπού στοιχείου, λόγω της μείωσης των γεννήσεων, έναντι του αλλοδαπού. 
 
Η εκούσια ή ακούσια απομόνωση μας από τους γείτονες της, τα τελευταία εκατό χρόνια είναι αυτή που έχει υποστεί μεγάλα ρήγματα. Δεν είναι τυχαίο το ενδιαφέρον που παρατηρείται κατά τα τελευταία χρόνια, για τη μελέτη της συνύπαρξης (χωρίς αυτή να αποκλείει τις εντάσεις) όλων των βαλκανικών εθνοτήτων μέσα στους κόλπους της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
 
Η ίδια αυτή συνύπαρξη θα μπορούσε να υπάρξει και μελλοντικά, όχι μέσω της βίαιης κατάκτησης αυτή τη φορά, αλλά μέσω της εθελούσιας προσχώρησης σε μια ευρωπαϊκή κοινότητα των εθνών. Ίσως μόνο τότε, η λέξη ΄΄Βαλκάνια’’ να απολέσει τον αρνητικό χαρακτήρα της.