Αιρετικές Ιστορίες

Αιρετικές Ιστορίες / Μάρτιος 2007 - φ.55

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ
 
Mother Russia
dance of the tsars
hold up your heads
remember who you are
 
IRON MAIDEN ΄΄MOTHER RUSSIA΄΄ 1990
    
            Στο παρελθόν ήταν ευρύτατα διαδεδομένη η εικόνα της Μητέρας Ρωσίας η οποία μαζί με τον εκάστοτε ΄΄καλό πατερούλη΄΄ προσωποποιούσαν στο μυαλό του απλού Ρώσου την εξουσία. Ο πατερούλης έπαιρνε τη μορφή του τσάρου πριν από την οκτωβριανή επανάσταση του 1917, αλλά και τη μορφή του Στάλιν μετά την αναγόρευση του ως απόλυτου άρχοντα, μετά τα μέσα τη δεκαετίας του 1920. Οι απογοητευτικές τελευταίες δεκαετίες του κομμουνισμού, και η πρώτη δεκαετία του άναρχου καπιταλισμού που βίωσε ο ρωσικός λαός, θα μπορούσαν άραγε να τον κάνουν να νοσταλγήσει περασμένες, πιο δεσποτικές μορφές διακυβέρνησης, οι οποίες όμως θα του εξασφαλίζουν τάξη και ασφάλεια; Και θα μπορούσε να παίξει το ρόλο του πατερούλη ο νυν ισχυρός άνδρας της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν;
 
 
            Η αλήθεια είναι ότι ο συγκεκριμένος ηγέτης θα ταίριαζε άνετα στο προφίλ ενός μοντέρνου δεσπότη, οι προσπάθειες του να φιμώσει τον αντιπολιτευόμενο τύπο έχουν ευοδωθεί, έχει απομακρύνει είτε με φυλάκιση είτε με εξορία τους ολιγάρχες που τον βοήθησαν να πάρει την εξουσία τα τελευταία χρόνια της θητείας του παραπαίοντος προέδρου Γέλτσιν, έχει νικήσει στον πόλεμο της Τσετσενίας. Η οικονομία πάει καλά, τουλάχιστον όσο οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παραμένουν στην ανιούσα, ο απλός λαός νιώθει περισσότερη ασφαλής. Το πλέον  σημαντικό  όμως, είναι η επανεμφάνιση της Ρωσίας στο παγκόσμιο πολιτικό παιχνίδι, αργά αλλά σταδιακά ο Πούτιν στοχεύει όχι σε ένα διπολικό (όπως κατά την εποχή του Ψυχρού Πολέμου), αλλά σε ένα πολυπολικό κόσμο, όπου η κυρίαρχη θέση της αμερικανικής αυτοκρατορίας θα αμφισβητείται κατά το δοκούν.
 
Σύμφωνα με την άποψη κάποιων λοιπόν, ο Πούτιν μπόρεσε να απευθυνθεί στην ρωσική ψυχή, την ίδια που, όπως προκύπτει από τα μυθιστορήματα των μεγάλων Ρώσων πεζογράφων του 19ου αιώνα, πιστεύει ότι είναι προορισμένη για να σώσει τον κόσμο, διαποτισμένη από ένα θρησκευτικό μυστικισμό, τον οποίο υποδαύλιζε η τσαρική ορθοδοξία, και ο σταλινικός κομμουνισμός. Οι απλοί πολίτες μπόρεσαν να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για τη χώρα τους, πράγμα πολύ σημαντικό, αν σκεφτούμε την παρακμή που βίωσαν σε όλα τα επίπεδα (κατάρρευση του κοινωνικού ιστού, κατάρρευση της οικονομίας με τη θεραπεία σοκ, κατάρρευση της διεθνούς πολιτικής ισχύος), κατά την προηγούμενη δεκαετία.
 
            Οι Ρώσοι είναι ικανοποιημένοι, και μάλλον αν είχαν την ευκαιρία, και αν το επέτρεπε το Σύνταγμα τους θα επανεξέλεγαν τον Πούτιν για άλλη μια τετραετία. Το σίγουρο είναι ότι ακόμη και αν υπάρξει διάδοχος, θα κινηθεί στις ίδιες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες περιστέλλουν τα πολιτικά δικαιώματα και ελευθερίες στο όνομα της ασφάλειας και της ευημερίας. Το ερώτημα όμως είναι, εάν υφίσταται όντως ασφάλεια και ευημερία. Η διαπλοκή και η διαφθορά συνεχίζονται, τι και αν οι ιδιωτικοποιημένες με συνοπτικές διαδικασίες μεγάλες επιχειρήσεις είναι και πάλι κρατικές.
 
Η σειρά των περίεργων δολοφονιών, αυτοκτονιών και ατυχημάτων δεν έχει τέλος, ανεξαρτήτως αν ευθύνονται για αυτές κρατικές υπηρεσίας ή άλλοι σκοτεινοί κύκλοι. Η τρομοκρατία ζει και βασιλεύει, παρά τις δολοφονίες των βασικών αρχηγών των αυτονομιστών, και παρά το ρωσικό έλεγχο στην κατεστραμμένη πλέον από τον πόλεμο Τσετσενία, κανείς δεν ξέρει πότε και που θα κτυπήσουν οι συνδεδεμένοι  πλέον με το παγκόσμιο δίκτυο ισλαμικής τρομοκρατίας, Τσετσένοι αντάρτες, δεν έχει περάσει άλλωστε πολύς χρόνος από τα γεγονότα στο σχολείο του Μπεσλάν.
 
 Όσον αφορά στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου, τα νούμερα μπορεί να αυξάνονται σε μεγέθη Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος, οι εξαγωγές να πολλαπλασιάζονται, το εξωτερικό χρέος να μειώνεται, είναι αμφίβολο όμως αν η πλειονότητα των πολιτών ωφελούνται από αυτήν την πρόοδο. Αντιθέτως παρατηρείται υπερσυγκεντρωτισμός, πχ η αναλογία του παραγόμενου ΑΕΠ στην περιοχή της Μόσχας είναι δυσανάλογη με το μέγεθος του πληθυσμού της σε εθνικό επίπεδο, και, εάν εξαιρέσουμε κάποιες άλλες μεγάλες πόλεις, η ρωσική επαρχία ερημώνει αφημένη στην τύχη της.  
 
            Συνήθως η εξήγηση που δίνεται για την αναρχία που επικράτησε μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος της Σοβιετικής Ένωσης, σε συνδυασμό με τον μετέπειτα απολυταρχικό τρόπο διακυβέρνησης του Πούτιν, είναι η απουσία παράδοσης αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης και ομαλής λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών στη Ρωσία, καθώς από την τσαρική απόλυτη μοναρχία, πέρασε αμέσως στη δικτατορία του προλεταριάτου και στο δημοκρατικό  συγκεντρωτισμό.
 
Η εξήγηση όμως αυτή από μόνη της δεν είναι επαρκής. Η Ρωσία έχει όντως ένα μεγάλο φυσικό πλούτο που κατανέμεται άνισα στους πολίτες της. Μήπως όμως και στη Δύση το ίδιο δε συμβαίνει έστω και σε μικρότερη (προς το παρόν) κλίμακα. Στο μετά την 11η Σεπτεμβρίου κόσμο μας, η ανάγκη για μεγαλύτερη ασφάλεια  απαιτεί την υποβάθμιση της σημασίας των πολιτικών και κοινωνικών ελευθεριών.
 
Οι τελευταίες τουλάχιστον εξελίξεις στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσον αφορά στην ελεύθερη διακίνηση των πολιτών και την   αυξανόμενη παρέμβαση του κράτους στην ιδιωτική ζωή, το γεγονός αυτό καταδεικνύουν.  Η πολιτική του Πούτιν ουσιαστικά βρίσκει συνοδοιπόρους και στα  υπόλοιπα κράτη που αυτοαποκαλούνται δημοκρατικά, για να μην αναφέρουμε κράτη όπως την Κίνα όπου η καπιταλιστικού τύπου οικονομία συνδυάζεται με ένα παλαιοκομμουνιστικού τύπου ανελεύθερο καθεστώς.
 
 Το πρόβλημα ουσιαστικά είναι ότι η λειτουργία της ελεύθερης αγοράς χωρίς την κατάλληλη κοινωνική υποστήριξη οδηγεί σε καταστάσεις εξαθλίωσης, οι οποίες ευνοούν αυταρχικές λύσεις. Εκεί πρέπει να αναζητήσουμε τα αίτια της ελλιπούς δημοκρατίας στη Ρωσία και όχι σε άλλες μεταφυσικές ή ανιστόρητες δικαιολογίες. Αποτελεί πρότυπο προς αποφυγή, ένα αποτυχημένο πείραμα που αποδεικνύει την ανικανότητα της αγοράς να ρυθμίζει από μόνη της την κοινωνία. 
 
Αυτό είναι που χρειάζεται να λάβουν υπόψιν τους και οι δικοί μας ταγοί, που υποστηρίζουν άκριτα την ΄΄ευελιξία΄΄ και την ΄΄απορύθμιση΄΄ στις εργασιακές σχέσεις, προτού γίνουμε εμείς η επόμενη Ρωσία.