Αιρετικές Ιστορίες

Αιρετικές Ιστορίες / Μαιος 2007 -φ.57

    
ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΣ ΕΝΑΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ;
 
 
            Έως τις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχαμε συνηθίσει στην ιδέα ενός διπολικού κόσμου, από τη μια ο ΄΄ ελεύθερος κόσμος΄΄ της Δύσης με ηγέτιδα δύναμη  τις ΗΠΑ και τα υπόλοιπα μέλη του ΝΑΤΟ, και από την άλλη ο ΄΄κομμουνιστικός κόσμος΄΄ ο οποίος εκτός την ΕΣΣΔ περιελάμβανε τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, την Κίνα αρχικά, και κάποια άλλα δορυφορικά κράτη.
    
Η κίνηση των αδεσμεύτων η οποία προήλθε κυρίως από ηγέτες του λεγόμενου τρίτου κόσμου, και χώρες που είχαν πρόσφατα κερδίσει την ανεξαρτησία τους, δεν κατάφερε να συγκροτήσει ένα ισχυρό πόλο και βαθμιαία κατέστη ανίσχυρη. Καθ’όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου βιώσαμε την ισορροπία του τρόμου, μια ισορροπία που βασιζόταν στην αποτροπή ενός πυρηνικού πολέμου, ο οποίος στην ουσία θα κατέστρεφε και τα δύο αντιμαχόμενα μέρη.
 
            Η όλη κατάσταση άλλαξε άρδην μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ, και τη σταδιακή επικράτηση του δυτικού συστήματος σε όλη την ανατολική Ευρώπη. Το καθεστώς της Κίνας βέβαια άντεξε τους κλυδωνισμούς της πλατείας Τιεν Aνμέν, αλλά ο οικονομικός της προσανατολισμός είχε αλλάξει ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, γεγονός που την κατέστησε χώρα ιδανική για δυτικές (και δη αμερικανικές ) επενδύσεις.
 
 Έτσι, χωρίς αντίπαλο δέος, η αμερικανική μονοκρατορίας έμοιαζε μονόδρομος καθ’όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Η ισχύς της αποδείχτηκε από τον πόλεμο του Κόλπου το 1991, και την επέμβαση στη Βοσνία και το Κόσσοβο μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1990.
 
Εκείνη την εποχή ακούστηκαν οι απόψεις για το τέλος της Ιστορίας, και το θρίαμβο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Το μέλλον ήταν όμως διαφορετικό. Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου  άλλαξαν την όλη κατάσταση.
 
            Μετά το 2001, και τη στιγμή που όλα τα κράτη μέσω του ΟΗΕ, έδειξαν τη διάθεση να συνδράμουν τις ΗΠΑ ενάντια στον κοινό εχθρό της ασύμμετρης τρομοκρατίας, οι αποφάσεις και ενέργειες των ΗΠΑ οδήγησαν σε πολέμους σε Αφγανιστάν και Ιράκ, σε διάφορες επιχειρήσεις-απαγωγές πολιτών στο εσωτερικό των συμμάχων κρατών, και στο Γκουαντάναμο.
 
 Η έννοια των προληπτικών πολέμων και η περιφρόνηση προς το όργανο των Ηνωμένων Εθνών που χαρακτηρίστηκε παρωχημένο, οδήγησαν σε παγκόσμια απομόνωση την αμερικανική πολιτική. Μετά την πάροδο λίγων ετών, η δημοκρατία δεν έχει θριαμβεύσει στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στο  Αφγανιστάν συνεχίζεται, η κατάσταση στο Ιράκ οδεύει προς εμφύλιο, η αμερικανική αυτοκρατορία αμφισβητείται, όχι μόνο από άλλες κρατικές ή υπερεθνικές οντότητες, αλλά και από τους ίδιους τους πολίτες της, οι οποίοι απαιτούν να επιστρέψουν τα αμερικανικά στρατεύματα.
 
Με αφορμή τα γεγονότα αυτά, οι αναλυτές άρχισαν να μιλάνε για ένα πολυπολικό κόσμο, ο οποίος θα περιλαμβάνει διάφορους πόλους εξουσίας, ικανούς να αποτελέσουν φραγμό στην αμερικανική αλαζονεία.
 
Για ποιους πόλους όμως μιλάμε. Είναι προφανές ότι η Ρωσία του Πούτιν, ενισχυμένη από τις πηγές ενέργειας που διαθέτει, και με το πολιτικό λόγο του ηγέτη της, που συχνά διαφοροποιείται από εκείνο του αμερικανού προέδρου, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα διαφορετικό πόλο.
 
Η παραπαίουσα ρωσική οικονομία του 1990, έχει ανακάμψει, θα περάσει ωστόσο καιρός προτού φτάσει στα επίπεδα της σοβιετικής εποχής. Τα γειτονικά κράτη εντωμεταξύ αντικρίζουν με υποψία τις προσπάθειες του Πούτιν να επεκτείνει τη ρωσική επιρροή στα όρια της πάλαι πότε ΕΣΣΔ.
 
Παρολαυτά η Ρωσία συμμετέχει σε υπερεθνικές ενώσεις που δημιουργήθηκαν, κυρίως στη Νότια Ασία, ενώ διατηρεί το στρατηγικό ρόλο της ως πηγή ενέργειας για την ΕΕ. Ως άλλος πόλος αναδεικνύεται η Κίνα, η οποία πραγματικά τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει τεράστια οικονομικά άλματα.
 
Συν τοις άλλοις, επενδύοντας σε αμερικανικά ομόλογα και αξίες, διατηρεί σχετικά σταθερή την ισοτιμία του δολαρίου, και κρατάει ουσιαστικά στα χέρια της τη σταθερότητα της αμερικανικής οικονομίας. To ουσιαστικό πρόβλημα της είναι η έλλειψη πηγών ενέργειας, και η αναμενόμενη από κάποιους υπερθέρμανση της οικονομίας της.
 
Το πιθανότερο είναι ότι συνασπισμένες οι δύο αυτές χώρες θα μπλόκαραν μια επέμβαση του ΟΗΕ π.χ. στο Ιράν, και ότι σίγουρα θα αντιτίθενταν σε μια πιθανή μονομερή αμερικανική επιθετική ενέργεια. Απλά φαίνεται ότι και οι δύο προτιμούν να γνωστοποιούν τις αντιρρήσεις τους, και με αυτόν τον τρόπο να επηρεάζουν τις αποφάσεις των ΗΠΑ.
 
Ίσως αργότερα, όταν αισθανθούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, να προβάλλουν δυναμικότερα τις διαφωνίες τους, ή ακόμη και να προσπαθήσουν να επιβάλλουν αποφάσεις που θα προωθούν τα δικά τους στρατηγικά συμφέροντα.
 
Οι άλλες δυνάμεις που προβάλλονται σαν ξεχωριστοί πόλοι, δε διαθέτουν ακόμη είτε το απαραίτητο οικονομικό (Ινδία και Βραζιλία), είτε το πολιτικό αντίβαρο και τη θέληση (όπως στην περίπτωση της ΕΕ.). Το γεγονός αυτό όμως δεν αποτρέπει τις δυνάμεις αυτές να διεκδικήσουν και εκείνες στο άμεσο μέλλον συμμετοχή στην παγκόσμια εξουσία.
 
Η Ιστορία μας διδάσκει ότι πραγματοποιούνται μεγάλες ανατροπές μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα.
 
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι ο μονοπολικός κόσμος των ΗΠΑ δεν αμφισβητείται ακόμη, όχι τουλάχιστον ανοικτά. Διακρίνονται όμως οι πρώτες ρωγμές στο οικοδόμημα, οι οποίες ίσως θα επιτρέψουν και σε άλλες δυνάμεις να καταστούν αυτόνομοι, λίγο ή πολύ, πόλοι εξουσίας. 
 
 Το γεγονός αυτό δεν μπορεί να εκληφθεί ως λύση σε όλα τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια στο παγκόσμιο σκηνικό. Και στο παρελθόν υπήρχε, στην Ευρώπη τουλάχιστον, μια ισορροπία δυνάμεων, η οποία δεν απέτρεψε τελικά τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους.
 
Μία πιθανή λύση είναι η διεθνής συνεργασία σε ισότιμη βάση, πράγμα το οποίο βέβαια ακούγεται ουτοπικό, αλλά ίσως είναι δυνατό, με τη συμμετοχή των μικρότερων κρατών σε μεγαλύτερες υπερεθνικές οντότητες (ΕΕ, ΑΣΕΑΝ, Κοινότητα των Άνδεων κ.α.).