12112017Δευ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Από τα Μουσεία...

Η ΖΩΜΙΝΘΟΣ ΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΩΝ

zominthos

Η ΖΩΜΙΝΘΟΣ ΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΩΝ

ΕΝΑΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ

Γράφει η Πόπη Φλώρου

Παρασκευή 5 Αυγούστου τελευταία ημέρα εργασιών στην ανασκαφή της Ζωμίνθου. Το συνεργείο, υπό την επίβλεψη της αρχαιολόγου κας Έφης Σαπουνά - Σακελλαράκη, εργάζεται πυρετωδώς μέσα στην κάψα του μεσημεριού για το κλείσιμο της ανασκαφής.

Η σημερινή μέρα θα είναι μακριά για όλους! Κι ενώ οι εργασίες τρέχουν κι η ετήσια ξενάγηση έχει οριστεί για την επομένη το πρωί, οι οικοδεσπότες έχουν την ευγένεια να μας προσφέρουν ένα σύντομο ταξίδι στο παρελθόν, όπως ζωντανεύει μέσα από τα εντυπωσιακά ανασκαφικά κατάλοιπα.

Στις πλαγιές του Ψηλορείτη, σε ύψος 1187μ. και στο μέσον της διαδρομής από τα Ανώγεια προς το Ιδαίον Άντρο, βρίσκεται η μινωική Ζώμινθος, με διαχρονική  κατοίκιση έως και τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Το τελευταίο «παιδί» του επιφανούς αρχαιολόγου και επίτιμου «Ανωγειανού», Γιάννη Σακελλαράκη,  που πρόσφατα έφυγε από κοντά μας, έχοντας ευτυχώς προλάβει να διασφαλίσει με τις αναγκαίες κηρύξεις το φυσικό περιβάλλον της ανασκαφής.

Οι ανασκαφικές εργασίες έφεραν στο φως έναν εκτεταμένο οικισμό της υστερομινωικής περιόδου (17ος π.χ. αιώνας), με επιβλητικό κεντρικό κτήριο 1600 τ.μ. περίπου. Το κτήριο, τουλάχιστον τριώροφο, σώζεται σε ύψος 2,20 έως και 3 μ. και είναι από τα καλύτερα σωζόμενα μινωικά ανάκτορα. Γύρω από την κεντρική αυλή αναπτύσσονται πολλά διαμερίσματα, προς το παρόν αριθμούν τα πενήντα, σε κάποια από τα οποία διατηρούνται κονιάματα με τοιχογραφίες στα μινωικά χρώματα, μαύρο, κόκκινο, γαλάζιο, λευκό. Σώζονται επίσης, υπολείμματα μεγάλου κλιμακοστασίου και λίθινες εσωτερικές σκάλες, που συνέδεαν τους ορόφους. Στη βορειοανατολική γωνία του κτηρίου αποκαλύφθηκε δεξαμενή καθαρμών, στοιχείο αναγκαίο για τη μινωική κοινωνία, ενώ προς τα δυτικά αναπτύσσεται η βιοτεχνική πτέρυγα:  Στο εργαστήριο κεραμικής βρέθηκε ο κεραμικός τροχός, η θέση και τα εργαλεία του κεραμουργού, καθώς και η κτιστή κατασκευή για τη δημιουργία των πήλινων σκευών, πολλά από τα οποία έχουν έρθει στο φως σταδιακά κατά τις ανασκαφικές περιόδους. Στο ανάκτορο λειτουργούσε, επίσης, εργαστήριο κατεργασίας ορείας κρυστάλλου, υλικό που προμηθεύονταν από τον ίδιο τον Ψηλορείτη και χρησίμευε κυρίως στην κατασκευή χαντρών, ενώ σύμφωνα με τα ανασκαφικά ευρήματα πιθανότατα διέθετε και εργαστήριο μετάλλου. Από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα είναι δύο κωνικά ρυτά με λατρευτική χρήση, αλλά και μεγάλα πιθάρια με ανάγλυφη διακόσμηση, λυχνάρια, όπλα και κοσμήματα, καθώς και δύο σφραγίδες της μινωικής περιόδου, δηλωτικές της ταυτότητας των ενοίκων του ανακτόρου. Ανάμεσα στα ευρήματα σπόροι και οστά ζώων μας πληροφορούν για τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Μινωιτών και τα ζώα που έβοσκαν στα πλούσια λιβάδια της Νίδας. Τα φετινά ευρήματα της ανασκαφικής έρευνας στο κεντρικό κτήριο κατεβάζουν την αρχική κατοίκιση στο χώρο αρκετά πριν από το 1700 π.χ., περίοδος που χτίζεται το μεγάλο κτήριο της παλαιοανακτορικής περιόδου και πιστοποιούν την ανθρώπινη παρουσία κατά την ελληνιστική, ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο. Αδιάψευστος μάρτυρας το βενετσιάνικο τυροκομείο που σώζεται ολόκληρο, χτισμέν σε μυκηναϊκά κατάλοιπα λίγο πιο πέρα, ενώ η ύπαρξη δρόμου των κλασικών χρόνων που συνέδεε την Κνωσό με το ιερό σπήλαιο, το Ιδαίο Άνδρο, μαρτυρείται από τον Πλάτωνα στους «Νόμους». Καθώς τα φυσικά περάσματα και οι δρόμοι είναι τα τελευταία που χάνονται στην ιστορία, μάλλον παίρνει υπόσταση ο μύθος που θέλει τον Μίνωα να διέρχεται προσκυνητής από την Κνωσό στο Ιδαίο Άνδρο, με μια πιθανή στάση στη μινωική Ζώμινθο.

Ωστόσο, πέρα από τα ευρήματα αυτά καθαυτά, το εντυπωσιακό στον ανασκαφικό χώρο της Ζωμίνθου, είναι ότι εντάσσεται σε ένα αλώβητο από ανθρωπογενείς επεμβάσεις φυσικό περιβάλλον. Στον περίβολο του αρχαιολογικού χώρου στέκει, σύμβολο εκατοντάδων χρόνων, «το ιερό δέντρο», η αιωνόβια τρικοκκιά ή αλλιώς κράταιγος, το οποίο λόγω της σπανιότητάς του κηρύχθηκε Μνημείο της Φύσης, ενώ τριγύρω εκτείνονται τα περιβόητα δάση της Ίδης. Αυτά  περιέγραψε ο Θεόφραστος τον 4ο π.χ. αιώνα επισημαίνοντας τον κερδοφόρο πλούτο της Ίδης, που προμήθευε με πρώτη ύλη τους Μινωίτες για τη ναυπηγική, την οικοδομική, την επιπλοποιία, ακόμα και τη φαρμακευτική.  Αυτό το περιβάλλον  χαρακτηρίστηκε «Γεωπάρκο» και εντάχθηκε στο δίκτυο Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων (www.europeangeoparks.org) προκειμένου να προστατευτεί από τα αδηφάγα χέρια της κακώς νοούμενης «Ανάπτυξης». Κι αν ο επισκέπτης έχει την τύχη να περιηγηθεί λίγο στη γύρω περιοχή, στα «Πάνω Όρη» του Ψηλορείτη, θα έχει την ευκαιρία να αισθανθεί τη ζωογόνα δύναμη της θεάς - μητέρας Γης. Να χαθεί στην πλούσια βλάστηση, να ξεδιψάσει στις πηγές της, να χωθεί στα σπήλια της (το «Σφεντόνι», το μεγάλο σπήλαιο των Ζωνιανών), να θαυμάσει τη μαεστρία του παραδοσιακού τεχνίτη, που αιώνες τώρα στήνει τις λίθινες πλάκες φτιάχνοντας κυκλικά σπιτάκια (μιτάτα) ή μικρά ξωκλήσια σαν την Αγία Παρασκευή. Κι εκεί που παντρεύεται το χθες με το σήμερα, ο άνθρωπος με τη φύση, στο μικρό θεατράκι στην αυλή του ναού του Αγίου Υακίνθου αφήνουν κάθε χρόνο στο τέλος του Ιουλίου το αποτύπωμά τους λογής λογής πολιτιστικά δρώμενα, που συνεχίζονται τον Αύγουστο στο θέατρο Νίκος Ξυλούρης.

Το 1945 τ’ Ανώγεια καταστράφηκαν ολοσχερώς από τη γερμανική λαίλαπα. Το χωριό ξαναστήθηκε από την αρχή. Ωστόσο, κι αν χάθηκε η πρότερη μορφή του, αυτό που κατόρθωσαν να διατηρήσουν οι Ανωγειανοί είναι η μνήμη και η βαριά πολιτιστική τους κληρονομιά, που σ΄ ένα χώρο απόμακρο και απομονωμένο γέννησε τροβαδούρους, μαντιναδόρους, στη συνέχεια τα Υακίνθεια και το Μουσικό Αύγουστο, λειτουργεί Κέντρο Φιλοξενίας Ανήλικων Μεταναστατών! Στους ζοφερούς καιρούς που διάγουμε μάλλον για μια ακόμα φορά τα Ανώγεια δείχνουν σε όλους αυτούς που τόσο εύκολα και πρόθυμα παραδίδουν γη και ύδωρ σε χέρια αλλότρια ποια είναι η πραγματική πηγή δύναμης και πλούτου της χώρας και ποιος ο τρόπος η αξιοποίηση να ταυτιστεί με την ήπια ανάδειξη, αυτή που σέβεται το χώρο και την ιστορία του, τον άνθρωπο.