Η Σύριγγα του Πάνα

Φύλλο 109 - Μάρτιος 2012

Η Γενιά του Προμηθέα

Πρέπει πραγματικά να υποκλιθούμε στη δύναμη του ανθρώπινου μυαλού. Εν προκειμένω, σε αυτό των αρχαίων Ελλήνων. Πνεύμα που αναπτύχθηκε χωρίς υπολογιστές, βιβλιοθήκες, επικοινωνία, αρμόδια υπουργεία, επενδυτές, αγορές, χωρίς τίποτα από αυτά που σήμερα βαφτίζομε ανάγκες.

Γιατί το υμνολόγιο; Όχι, δεν με έπιασε κάποια έξαρση αρχαιολαγνείας. Αλλά δεν μπορώ πάλι να αγνοήσω την ομοιότητα της σημερινής κατάστασης με το σκελετό της δομής των τραγωδιών.

Κατ’ αρχήν θέλω να σημειώσω ότι από όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπινου πνεύματος, αυτό που διατηρεί ακέραια την αξία του είναι η βουτιά στο άπειρο που επιχείρησαν οι τραγωδοί (και σε μεγάλο βαθμό οι φιλόσοφοι). Δεν θέλω σε καμία περίπτωση να μειώσω αυτούς που ασχολήθηκαν με το φυσικό κόσμο. Μας πρόσφεραν αγκωνάρια πάνω στα οποία χτίσαμε με τόση ασφάλεια, που επέτρεψε να επιστέψομε, να δούμε τις αδυναμίες και τα λάθη τους, και να συνεχίσομε με μεγαλύτερη σιγουριά.

Οι μάστορες όμως των τραγωδιών κατάφεραν κάτι που ακόμη και σήμερα παρά την τεράστια τεχνολογική πρόοδο, λίγο έχομε ξεπεράσει. Όχι μόνο επιχείρησαν την φοβερή βουτιά στην άβυσσο της ψυχής, αλλά βρήκαν εκεί πράγματα που διατηρούν αψεγάδιαστη και σήμερα την τοτινή τους λάμψη.

Δεν έχω (δυστυχώς) την παιδεία να εμβαθύνω. Θέλω να σταθώ μόνο σε ένα σημείο του σκελετού που προανέφερα. Διατύπωσαν, όχι ρητά, την έννοια της ύβρεως ως πράξη που περιέχει βία και αλαζονεία, που προσβάλει, όπως αντιγράφω από το σχετικό λήμμα στη Wiki. Η ύβρις ήταν με άλλα λόγια μια πράξη της διατάραξης ισορροπίας. Προφανής λοιπόν η ανάγκη για τιμωρία. Πως μπορεί κανείς να ζήσει αν η (κάθε) ύβρις περνά ατιμώρητη; Η φουρτουνιασμένη ψυχή του θεατή της τραγωδίας ηρεμούσε μόνο μετά από την τιμωρία ως μέτρο αποκατάστασης της ισορροπίας. Κάθαρση. Σημειώνω όμως ότι αποκατάσταση δεν σήμαινε επαναφορά στην προηγούμενη ισορροπία. Ο Προμηθέας τιμωρήθηκε αλλά η φωτιά έμεινε στους ανθρώπους...

Εννοείται πως δεν μπορώ να μπω στο ψιλοδουλεμένο καμβά κάθε τραγωδίας που σκάλιζε να βρει ποιες μορφές παίρνει αυτή η βία, ποια σχέση έχει με την άλλη βία, αυτή της τιμωρίας, τις διεργασίες στα βάθη της ψυχής του κάθε πρωταγωνιστή. Κοιτάω μόνο τη βασική ακολουθία Ύβρις - Τιμωρία - Κάθαρση.

Νομίζω ότι είναι σημαντικό να κρατήσομε ότι η ύβρις δεν έχει υποχρεωτικά αξιακό χαρακτήρα. Ύβρις είναι η ανυπακοή της Αντιγόνης στην εξουσία του Κρέοντα, ύβρις και του Κρέοντα η αντίθεση στον ηθικό νόμο για την ταφή των νεκρών. Και οι δύο τιμωρούνται. Η Τιμωρία δηλαδή δεν αφορά την ποιότητα της απόκλισης αλλά την απόκλιση καθεαυτή. Δεν είναι δηλαδή η κόλαση του χριστιανισμού (τιμωρούνται οι κακοί και επιβραβεύονται οι καλοί).

Από την άλλη, παρά του ότι η ύβρις της απόκλισης από τον κανόνα τιμωρείται, χωρίς την ύβρι δεν υπάρχει εξέλιξη. Ύβρις στην εξουσία του Δία και αυτή του Προμηθέα που έδωσε τη φωτιά στον άνθρωπο.

Ζούμε σε εποχή μεγάλων ύβρεων. Τα μεγέθη της βίας, της αλαζονείας και της προσβολής είναι πρωτόγνωρα. Οι τιμωρίες που υφιστάμεθα βαριές. Ούτε λόγος να επιστρέψομε στην προηγούμενη ισορροπία.

Από την άλλη δεν υπάρχει η σωστή ισορροπία στην οποία πρέπει να φτάσομε. Όλες οι ισορροπίες, σαν να ήταν ανεξάρτητες οντότητες, γεννιούνται, ωριμάζουν, πεθαίνουν. Είμαστε, όλη η Φύση είναι, καταδικασμένοι σε έναν αέναο κύκλο ισορροπίας - ύβρεως.

Ο αγώνας σήμερα είναι μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν το παλιό που (σε όλο τον πλανήτη) πεθαίνει. Αυτών δηλαδή που μας λένε ότι απόκλιση από την παλιά ισορροπία θα φέρει την καταστροφή. Από την άλλη είναι αυτού που στρώνουν το δρόμο στη νέα ισορροπία.

Οι πρώτοι μας λένε να μην ξεβολευτούμε. «Έτσι το βρήκαμε κι έτσι το πάμε...». «Καλά το κάνουν και μας τιμωρούν αφού αποκλίναμε.» «Αν αποκλίνομε πιο πολύ θα μας τιμωρήσουν περισσότερο». Ανιστόρητοι παπαρολόγοι που απλώς υπερασπίζονται αυτούς που έχουν να χάσουν τα περισσότερα. Έχετε όμως ήδη δει με τα μάτια σας. Παρά το μουντό φόβο που μας σφίγγει την καρδία όλοι το έχομε νιώσει. Αδιέξοδο.

Οι άλλοι μάλλον με μαμές μπορούν να συγκριθούν. Αν και η μεταφορά είναι ανεπιτυχής αφού ξεγεννάνε μια κοινωνία, της οποίας είναι μέλη. Γεννιέται το καινούργιο μέσα από αίμα και πόνους. Προσπαθούν να φέρουν μια ώρα αρχύτερα, αυτό που μας αρέσει ή όχι θα έρθει.

Τι εύχονται στις γκαστρωμένες;

 

Αγαπούλα, πούλα


Παρά την αισθητική υπεροχή της διαφήμισης με τη λουκανικούμπα πιο επίκαιρη είναι αυτή που επιτυχημένα αναπαραγάγει την ιστορία του ιδεώδους έλληνα επιχειρηματία. Αυτή την ώρα είμαστε στην πρώτη φάση της διαφήμισης: Αγαπούλα, πούλα... Σύντομα θα επακολουθήσει και η κουκούλα. Βάλτε τώρα νοητά στη θέση του επιχειρηματία την εξουσία και τους αντιπροσώπους της και το κορόιδο που του τα φάγανε, εμάς.

 

Ξεπουλάνε τα πάντα μήπως και σώσουν το τομαράκι τους (δες για παράδειγμα http://topontiki.gr/article/28761) . Δεν θα διστάσουν να βάλουν την κουκούλα να μας πουλήσουν και μας.

 

...και Ξαναπούλα

 

Μιλώντας για επιχειρηματίες και ιδιωτική πρωτοβουλία, ήδη λάβαμε τα δείγματα της νέας εποχής που έρχεται. Τι τα θέλομε εμείς οι βρομιάρηδες τα έργα τέχνης; Είχαμε και στο χωριό μας; Να τα πάρει ένα ιδιώτης συλλέκτης, να τα προσέχει και να τους δώσει την αίγλη που τους ταιριάζει (εκτός αν πιστεύομε ότι τα κλεφτρόνια ήταν τόσο φιλότεχνα που δεν μπορούσαν να ζήσουν χωρίς την αισθητική απόλαυση). Ποσώς δεν πρέπει να μας παραξενεύει η «απαλλοτρίωση» των έργων τέχνης από την Ολυμπία και την Εθνική Πινακοθήκη. Αν επεκταθεί το μέτρο ξέρετε πόσες θέσεις κοπριτών δημόσιων υπαλλήλων θα γλιτώσομε; Φύλακες, έφοροι συλλογών, γραμματείς, αρχαιολόγοι, ιστορικοί τέχνης, συντηρητές... Όλα, ταμπελίτσες με τιμές και γραμμή στους ιδιώτες. Νισάφι πια με το υδροκέφαλο Κράτος. Άντε και να παίρνουν σειρά τα νοσοκομεία και τα σχολεία.