12152017Παρ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Η Συνέντευξη του Μήνα

Πολυχρόνης Κουτσάκης, συγγραφέας

OTAN HTAN EYTYXISMENOS
KOUTSAKIS
OTAN HTAN EYTYXISMENOS

«… Η προσωπικότητά του Βενιζέλου και οι αποφάσεις του αναγκαστικά δίχαζαν την χώρα – είτε τον υποστήριζε κάποιος φανατικά, είτε τον απεχθανόταν, δεν υπήρχε μέση οδός. Αυτά τα έντονα πάθη έχουν περάσει, ως ιστορική γνώση ή ως απλή φήμη, και στις επόμενες γενιές, οπότε το ενδιαφέρον για τον Βενιζέλο ανατροφοδοτείται διαρκώς…»

 Πολυχρόνης Κουτσάκης, συγγραφέας 

 

Ένα ακόμα βιβλίο, πως προέκυψε αυτή η νέα δουλειά σου;

 

Ναι, το «Όταν ήταν ευτυχισμένος» είναι το 13ο βιβλίο μου, έχω αρχίσει να αισθάνομαι βετεράνος…

Πριν δέκα χρόνια έγραψα ένα θεατρικό έργο με τον ίδιο τίτλο, το οποίο τελικά πήρε το Β΄ Κρατικό Βραβείο Θεατρικού Έργου το 2005. Το έργο βασιζόταν στην ίδια κεντρική ιδέα με αυτήν που χρησιμοποιώ και στο μυθιστόρημα, όμως λόγω του περιορισμένου χρόνου που έχει ένας θεατρικός συγγραφέας για να πει μια ιστορία (μέσα σε δύο ώρες το πολύ) και λόγω των πρακτικών περιορισμών που έχει η σκηνή ενός θεάτρου, είχα αναγκαστεί να μην χρησιμοποιήσω στο θεατρικό περίπου το 90% του υλικού που είχα μαζέψει από την έρευνα που είχα κάνει. Η απόφαση να  γράψω ένα καινούργιο ουσιαστικά βιβλίο, αφού δεν θα μπορούσα να κρατήσω παρά ελάχιστα πράγματα από το θεατρικό, ήταν δύσκολη, αλλά την πήρα, και δεν το μετάνιωσα.

 

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος βρέθηκε στο κέντρο του ενδιαφέροντος σου τυχαία ή ήταν αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας πραγμάτων;

 

Όπως γράφω και στο «Σημείωμα του Συγγραφέα» στο τέλος του βιβλίου, ξεκίνησα να διαβάζω για τον Βενιζέλο πριν 12 χρόνια από τον φόβο του εξευτελισμού – συζητούσα συχνά για διάφορα θέματα με ανθρώπους που εκτιμούσα πολύ και φοβόμουν πως σύντομα θα ερχόταν το θέμα και θα αποδεικνυόταν η άγνοιά μου. Πολύ σύντομα, με μάγεψε τόσο η εποχή (τα Χανιά μας, 100 και βάλε χρόνια νωρίτερα, και η Αθήνα στις αρχές του 20ου αιώνα) αλλά και οι ομοιότητες με το σήμερα.

Και πάλι όμως, δεν είχε περάσει καθόλου από το μυαλό μου η ιδέα να γράψω το θεατρικό έργο, που ανέφερα πριν. Αυτό που με «έπεισε» να γράψω για τον Βενιζέλο ήταν το τεράστιο κενό που ανακάλυψα στην ζωή του ανάμεσα στο 1894 και στο 1897. Το 1894 ο Βενιζέλος έχασε την γυναίκα του, κατά την γέννηση του δεύτερου γιου του, και τρελάθηκε από τον πόνο. Η τρέλα του εκδηλώθηκε με ακραίο τρόπο, σε σημείο που να είναι δακτυλοδεικτούμενος στα Χανιά της εποχής, για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια, τα ιστορικά βιβλία τον εμφανίζουν να είναι μέσα στην ηγετική ομάδα της επανάστασης του Ακρωτηρίου, σαν να μη συνέβη τίποτα, σα να μην ήταν μέχρι πριν λίγο καιρό ένας δακτυλοδεικτούμενος «σαλεμένος» άνθρωπος.

Αυτό το κενό, σε συνδυασμό με το ότι πριν τον χαμό της γυναίκας του ο Βενιζέλος είχε δείξει μεν ότι ήταν ένας ικανός και ευφυής άνθρωπος αλλά σε καμία περίπτωση ότι ήταν μια τεράστια προσωπικότητα, με έκαναν να σκεφτώ πως πρέπει να υπάρχει μια εξήγηση για τα παραπάνω. Αυτή η εξήγηση, την οποία φαντάστηκα βασιζόμενος σε όσα διάβασα για τον Βενιζέλο, αποτελεί την «ραχοκοκαλιά» του μυθιστορήματος, σε συνδυασμό με τις σχέσεις του με τις υπόλοιπες γυναίκες της ζωής του και με τους πιο κοντινούς του ανθρώπους.

Η εξήγηση που φαντάστηκα ερμηνεύει, ουσιαστικά, ολόκληρη την μετέπειτα ζωή και πορεία του Βενιζέλου.

 

Γιατί συνεχίζει να αποτελεί πεδίο έρευνας και ενδιαφέροντος ο Βενιζέλος και τις μέρες μας;

 

Νομίζω για πέντε λόγους.

Ο πρώτος είναι ότι είναι ο μόνος πολιτικός που κατόρθωσε να μεγαλώσει γεωγραφικά την Ελλάδα μέσα στα τελευταία 600 χρόνια.

Ο δεύτερος είναι ότι υπάρχουν ιδέες που προώθησε ως πρωθυπουργός (π.χ. πολλαπλό βιβλίο στα σχολεία) που εμείς δεν έχουμε καταφέρει ακόμα, 85 χρόνια αργότερα, να τις εφαρμόσουμε.

Ο τρίτος είναι ότι, χάρη σε έναν περίεργο συνδυασμό της ιδιοφυίας του και της τύχης, κανένα από τα λάθη που έκανε σαν πολιτικός δεν κόστισε σημαντικά στην χώρα. Ξέρω ότι όσοι τον μισούν, αν διαβάσουν την παραπάνω εκτίμηση θα αγανακτήσουν, αλλά νομίζω πως οποιοσδήποτε καλοπροαίρετος μελετητής του έργου του εύκολα βλέπει τα λάθη του Βενιζέλου αλλά και το γεγονός ότι αυτά δεν κόστισαν σημαντικά, ενώ τα επιτεύγματά του δεν έχουν ξεπεραστεί μέσα στον αιώνα που ακολούθησε.

Ο τέταρτος είναι ότι η προσωπικότητά του και οι αποφάσεις του αναγκαστικά δίχαζαν την χώρα – είτε τον υποστήριζε κάποιος φανατικά, είτε τον απεχθανόταν, δεν υπήρχε μέση οδός. Αυτά τα έντονα πάθη έχουν περάσει, ως ιστορική γνώση ή ως απλή φήμη, και στις επόμενες γενιές, οπότε το ενδιαφέρον για τον Βενιζέλο ανατροφοδοτείται διαρκώς.

Και ο πέμπτος είναι ότι το πολιτικό προσωπικό σήμερα είναι αυτό που είναι. Οπότε, ασχολούμαστε με τον Βενιζέλο λόγω απόγνωσης, όταν κοιτάζουμε ποιοι είναι οι ηγέτες, σήμερα, των κομμάτων της χώρας.

 

Σε ποιο βαθμό το βιβλίο σου είναι στο είδος που ονομάζουμε «ιστορικό μυθιστόρημα» και τι τελικά είναι αυτό το είδος;

 

Το «Όταν ήταν ευτυχισμένος» είναι ιστορικό μυθιστόρημα. Βέβαια, ο όρος «ιστορικό μυθιστόρημα» είναι ουσιαστικά μια «ομπρέλα» που καλύπτει διάφορα είδη μυθιστορημάτων. Το κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι διηγούνται ιστορίες που έλαβαν χώρα σε παλιότερες εποχές και ότι παρουσιάζουν με όσο το δυνατόν ακριβέστερο τρόπο τις λεπτομέρειες που έχουν να κάνουν με εκείνη την ιστορική περίοδο.

Μία ουσιώδης διαφορά που χρησιμεύει για να διαχωριστούν τα ιστορικά μυθιστορήματα είναι αν οι πρωταγωνιστές τους είναι πρόσωπα που πράγματι υπήρξαν ή αν τα πραγματικά πρόσωπα εμφανίζονται μονάχα στο φόντο του μυθιστορήματος και οι πρωταγωνιστές είναι φανταστικά πρόσωπα.

Μία δεύτερη διαφορά έχει να κάνει με το αν το μυθιστόρημα παρουσιάζει πραγματικά γεγονότα της εποχής εκείνης, προσπαθώντας να τα αναδείξει από μια διαφορετική οπτική γωνία, ή αν η βασική ιστορία του μυθιστορήματος είναι φανταστική, απλώς αναμιγνύονται σε αυτήν πρόσωπα που πραγματικά υπήρξαν.

Στην περίπτωση του «Όταν ήταν ευτυχισμένος», ο πρωταγωνιστής είναι όχι απλώς ένα πρόσωπο που πράγματι υπήρξε, αλλά μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της Ελλάδας του 20ου αιώνα, και η βασική ιστορία του μυθιστορήματος είναι απολύτως πραγματική – απλώς φωτίζεται από πολλούς ανθρώπους που βρίσκονται στο μυθιστόρημα γύρω από τον Βενιζέλο (άλλοι πραγματικοί, άλλοι φανταστικοί). Και παίρνω το ρίσκο να ερμηνεύσω μυθιστορηματικά, όπως εξήγησα νωρίτερα, τι είναι αυτό που έκανε τον Βενιζέλο να γίνει τόσο σπουδαίος.

 

Πρόκληση ή αυξημένη ευθύνη η εμπλοκή του Βενιζέλου σ΄ένα βιβλίο;

 

 

Και τα δύο. Η πρόκληση είναι προφανής, οπότε θα απαντήσω για την ευθύνη. Η ευθύνη σου, όταν γράφεις ένα τέτοιο βιβλίο, είναι διπλή: απέναντι σε αυτούς που θα σε διαβάσουν και απέναντι στον εαυτό σου.

Ξεκινάω από το τελευταίο. Όταν γράφεις ιστορικό μυθιστόρημα για μια τέτοια προσωπικότητα, που είναι και συντοπίτης σου, τον αγαπάει τόσος κόσμος σε όλη την Ελλάδα και είναι κοινώς παραδεκτό ότι ήταν ο σημαντικότερος πολιτικός του αιώνα για την χώρα, κινδυνεύεις να την πατήσεις και να γράψεις μια αγιογραφία που καμία σχέση δεν έχει με μυθιστόρημα. Αν το κάνεις αυτό, έχεις γίνει ρεζίλι απέναντι στον καθρέφτη σου, και αυτό είναι το μόνο ρεζιλίκι που ούτε ξεχνιέται ούτε ξεπερνιέται ποτέ. Άρα, πρέπει να προσπαθήσεις πολύ να «φωτίσεις» τον Βενιζέλο από πολλές πλευρές, για να αναδείξεις την αλήθεια του, όπως την έχεις καταλάβει από την έρευνά σου, και το φως που θα ρίξεις πάνω του να δείξει έναν άνθρωπο με πλεονεκτήματα και αδυναμίες, όχι μια καρικατούρα.

Απέναντι στους αναγνώστες σου, έχεις μια άλλου είδους ευθύνη: οι περισσότεροι είναι πιθανόν να μην γνωρίζουν πολλά για τον Βενιζέλο και την εποχή (πέραν, ίσως, κάποιων πολύ γενικών πληροφοριών). Οπότε, η ευθύνη έχει να κάνει με το να φροντίσεις η έρευνά σου να είναι τόσο προσεγμένη και αναλυτική, ώστε από το μυθιστόρημα να αναδύεται μια ολοκληρωμένη αίσθηση της εποχής.   

 

Κάθε φορά που τελειώνει ένα βιβλίο κλείνει και ένας κύκλος;

 

Μπα, νομίζω ότι κάθε φορά που τελειώνει ένα βιβλίο αρχίζει ένας νέος κύκλος. Γνωρίζεις καινούργιους ανθρώπους, μαθαίνεις την δουλειά τους κι εκείνοι την δική σου, αποκτάς νέους αναγνώστες, κατεβάζεις ιδέες για νέα δουλειά. Με άλλα λόγια, το βιβλίο είναι το μέσον για να προχωρήσεις. Αν πιστέψεις ότι τελειώνοντας το βιβλίο έκλεισε ένας κύκλος, αυτό σημαίνει ότι το βιβλίο ήταν αυτοσκοπός. Επίσης, νομίζω πως στην πραγματικότητα ποτέ κανένας κύκλος στην ζωή μας δεν κλείνει. Έστω και μια χαραμάδα μένει πάντα ανοιχτή, από κάθε κύκλο.

 

Σήμερα όπως και τότε …  «Η τύχη της χώρας κρέμεται από μια κλωστή – τόσο λεπτή όσο εκείνη όπου ισορροπεί το μυαλό του ανθρώπου…» ;

 

Η τύχη της χώρας σήμερα εξαρτάται από ανθρώπους στο εξωτερικό, στο μυαλό των οποίων η λεπτή κλωστή έχει σπάσει. Και από ανθρώπους, στο εσωτερικό (τους πολιτικούς όλων των γνωστών κομμάτων και τους κομματάρχες συνδικαλιστές) οι οποίοι εδώ και χρόνια είναι, στην πλειοψηφία τους, απογοητευτικοί.

 

Τελικά ποιος είναι ο λόγος για να ασχοληθεί κάποιος με την γραφή ;

 

Υπάρχει μόνο ένας λόγος. Επειδή δεν μπορεί να κάνει αλλιώς.

 

 

 

 

«Όταν ήταν ευτυχισμένος»

 

 

Ο 19ος αιώνας πλησιάζει στο τέλος του, η Ελλάδα σπαράσσεται από τα προβλήματα που έχουν αφήσει πίσω τους τέσσερις αιώνες σκλαβιάς και εβδομήντα χρόνια άθλιων πολιτικών, η Κρήτη παραμένει υπό τουρκική κατοχή, και ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν έχει καμία σχέση με τον ηγέτη που σήμερα γνωρίζουμε - και δε θέλει να έχει.

Γιατί το κέντρο της ζωής του δεν είναι ούτε η δικηγορία ούτε η πολιτική ούτε ο πρωτότοκος νεογέννητος γιος του. Το κέντρο της ζωής του είναι ο μεγάλος, απόλυτος έρωτάς του για τη γυναίκα του, τη Μαρία - κι όταν τη χάσει, θα τρελαθεί, θα κόψει κάθε επικοινωνία με την οικογένειά του, θα περνάει μέρες και νύχτες στο νεκροταφείο και θα φυτέψει κυπαρίσσια εκεί για να μπορεί να τη βλέπει από μακριά, θα γυρίζει στους δρόμους των Χανίων παραμιλώντας.

Αυτή είναι μια ιστορία για το πώς ένας γονατισμένος άνθρωπος μπορεί να σηκωθεί ξανά. Και μετά να σηκώσει μια χώρα στα χέρια του, χωρίς να λογαριάζει τίποτα και κανέναν προκειμένου να πετύχει τον στόχο του. Έναν στόχο που μπορεί να ήταν πολύ διαφορετικός απ' αυτόν που όλοι σήμερα νομίζουν πως καταλαβαίνουν.

 

 

Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης γεννήθηκε στα Χανιά το 1974. Σπούδασε Ηλεκτρολόγος Μηχανικός στην Πολυτεχνική σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών και επέστρεψε στα Χανιά όπου κάνει διδακτορικό στις τηλεπικοινωνίες στο Πολυτεχνείο Κρήτης. Το 1998 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά του "Το κάψιμο της σημαίας" (εκδόσεις Μοντέρνοι Καιροί). Για το θεατρικό του έργο "Όταν ήταν ευτυχισμένος" βραβεύτηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Θεατρικού Έργου 2005 από το Υπουργείο Πολιτισμού. Το 2007 τιμήθηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Θεατρικού Έργου. Άλλα θεατρικά του έργα έχουν παιχτεί στη Νέα Υόρκη και στην Αγγλία, όπου έχουν αποσπάσει αρκετές διακρίσεις, κι έχουν εκδοθεί στον Καναδά. Διηγήματα και ποιήματά του έχουν δημοσιευτεί στο ηλεκτρονικό περιοδικό με έδρα το Λος Άντζελες "Stella's Literary Bistro". Mετά από κάποια χρόνια στον Καναδά, δίπλα στους καταρράκτες του Νιαγάρα, επέστρεψε το 2009 στα Χανιά μαζί με το κορίτσι του και την κόρη τους. Είναι επίκουρος Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης. Η ιστοσελίδα του είναι: http://www.polychronis.com.