Το Περιβόλι του Τρελού

O Τουρισμός στην Κρήτη: Η Εκτίμηση για το σήμερα και μια Πρόβλεψη για το αύριο

images
images1

Τουρισμός (ο): 1. η προσωρινή μετακίνηση ατόμων ή ομάδων από τον τόπο διαμονής τους σε άλλες περιοχές (της χώρας τους ή και του εξωτερικού) έχοντας στόχο την επίσκεψη αξιοθέατων και γενικότερα την αναψυχή ή κάποιον ειδικό σκοπό (εσωτερικός, εξωτερικός, φθηνός, εκπαιδευτικός, παραθαλάσσιος, ορεινός, οικολογικός, χειμερινός) ή κατηγορία (αγροτικός, περιηγητικός, θρησκευτικός, γαστρονομικός, συνεδριακός, πολιτιστικός κ.α.).

2. (συνεκδοχή) Η οργανωμένη προσπάθεια που διεξάγεται από κρατικούς (υπουργεία και οργανισμούς) ή ιδιωτικούς φορείς (τουριστικά πρακτορεία και γραφεία, ξενοδοχειακές υποδομές) σε μια χώρα ή περιοχή, για την προσέλκυση επισκεπτών και την ρύθμιση των λεπτομερειών μετακίνησης, π.χ. «Πλήγμα για τον Ελληνικό τουρισμό ο πόλεμος στο Κοσσυφοπέδιο». 3. Το σύνολο των τουριστών που επισκέπτεται μια περιοχή ή χώρα, «Δεν έχουμε τουρισμό φέτος στο νησί». Ετυμολογία, Tour: σύντομη μετακίνηση με επιστροφή, Γαλλικά Tourism.

Το παραπάνω λήμμα «κομίζει γλαύκας εις Αθήνας», με λίγα λόγια δεν λέει κάτι καινούριο, απλά παρέχει σε μας μια πλήρη περιγραφή - κατά τον Γ. Μπαμπινιώτη - ίσως της σημαντικότερης ελληνικής έννοιας, μετά από αυτήν του Πολιτισμού και με ό,τι αυτή συμπεριλαμβάνει. Σε κάθε περίπτωση πάντως, τούτη η επί λέξει αναφορά στο ομώνυμο θρυλικό πλέον λεξικό, θα μας βοηθήσει στη διερεύνηση του Τουρισμού, τόσο ως μία εκτίμηση για το σήμερα και τη σαιζόν που διανύουμε, όσο και ως μία πρόβλεψη για το αύριο και την πορεία του.

 

Στην πραγματικότητα, την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, η σαιζόν είχε ήδη δώσει δείγματα γραφής ως μια από τις καλύτερες των τελευταίων χρόνων, τόσο στο γενικότερο επίπεδο, όσο και σε αυτό της Κρήτης και των Χανίων, ειδικότερα. Οι προσδοκίες που δημιουργήθηκαν από τις προ-κρατήσεις προς το τέλος του προηγούμενου έτους μετουσιώθηκαν σε εμπειρίες, θετικές τουλάχιστον μέχρι αυτό το χρονικό σημείο, χωρίς να προβλέπεται κάτι δυσοίωνο μέχρι το τέλος της φετινής χρονιάς. Το αντίθετο μάλιστα. Τα επίσημα στοιχεία του Αερολιμένα Χανίων δείχνουν για το 1ο τετράμηνο του έτους 45.000 αφίξεις, έναντι 36.000 του προηγούμενου έτους, 26.000 του 2011 και 22.500 του 2010. Μια αύξηση πάνω από 22% σε σχέση με την τελευταία χρονιά και σχεδόν 100% κατά την τελευταία τριετία, μόνο αισιόδοξα μπορεί να μεταφραστεί. Στην ίδια λογική, οι πτήσεις charter στο ίδιο χρονικό διάστημα έφτασαν τις 341, με αύξηση πάνω από 30% σε σχέση με τις 260 του 2012, τις 195 του 2011 ή τις 138 του 2010, παρέχοντας έτσι μια εξήγηση του φαινομένου.

 

Θα συνεχιστεί η παραπάνω πραγματικότητα του 1ου τετραμήνου, καθ’ όλη τη διάρκεια της φετινής τουριστικής χρονιάς; Η απάντηση και στο ερώτημα αυτό, κινείται επίσης προς τη θετική πλευρά. Κι αυτό γιατί ναι μεν μπορεί να μας ευνοεί η, για τα καλά, εγκατάσταση των αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστος στην Κρήτη, εντούτοις υπάρχει μια ολόκληρη σειρά, επίσης θετικά αξιολογούμενων παραμέτρων. Η θερμή εστία στη Μέση Ανατολή και εν μέρει στην Τουρκία και την Αίγυπτο, η εμφάνιση της οικονομικής κρίσης στις λοιπές χώρες του Νότου με διαφορά φάσης σε σχέση με την Ελλάδα, η υποτίμηση του ευρώ σε σχέση με τα σκανδιναβικά νομίσματα, η αναβάθμιση αγορών όπως η ρωσική, συνθέτουν και στηρίζουν μια πολύ θετική δέσμη τάσεων, η οποία μέσα στην ευδαιμονία της ακουμπάει με το ίδιο ραβδί, τόσο το παρόν όσο και τα επόμενα τουριστικά έτη.

 

Θα αποτυπωθούν οι παραπάνω αυξητικές τάσεις σε επίπεδο αφίξεων στο νησί και σε επίπεδο εισπράξεων; Εδώ πλέον πρέπει να αποχαιρετίσουμε τη θετική πλευρά των πραγμάτων και να περάσουμε στην άλλη, την πιο χλωμή, που δε μας αρέσει, εντούτοις πάντα υπάρχει σε κάθε έκφανση της οικονομίας και της ζωής γενικά. Σε καμία περίπτωση είναι η απάντηση, ή ακόμα ακριβέστερα, αν υπάρξει αύξηση στον τζίρο αυτή θα είναι πολύ μικρότερη σε σχέση με την αύξηση στις αφίξεις. Μερικοί έχουν κάνει προβλέψεις για αύξηση τζίρου η οποία θα φτάσει και το 12-14%, αλλά προς το παρόν, ας μείνουμε ευχαριστημένοι και με το μονοψήφιο νούμερο. Το μικρό καλάθι είναι πάντα πιο ασφαλές. Στο κρίσιμο ερώτημα του γιατί συμβαίνει αυτό, ας επιχειρήσουμε να ξετυλίξουμε ένα μίτο, ο οποίος μοιραία θα μας ταξιδέψει από την πραγματικότητα του σήμερα, στο αύριο.

 

Πόσο πιθανό είναι πλέον, οι κουτόφραγκοι να μην αντιληφθούν ότι τα χρήματά τους είναι «χρυσά»; Πόσο πιθανό είναι σε μια χώρα, η οποία ακόμα και με την απλή ημερολογιακή αλλαγή του κλίματος από χειμερινό σε θερινό φοράει μια διαφορετική φορεσιά για να μην υπάρξουν πιέσεις; Η Ελλάδα στηρίζει στο καλοκαίρι, όχι μόνο τα έσοδά της αλλά και την πολιτική της σταθερότητα και ηρεμία, την αναστολή καλών αλλά και κακών, προκειμένου να μην επηρεαστούν «τα μπάνια του λαού». Έτσι γίνεται από την εποχή του Ομήρου, έτσι θα γίνει και τώρα. Μ’ άλλα λόγια, το πλέον απίθανο θα ήταν να μην δεχτούμε πιέσεις σε σχέση με τις τιμές και τον ανταγωνισμό, τις οποίες ήδη δεχόμαστε, όψιμα από τις δυτικές περιοχές της Τουρκίας, μόνιμα δε από την λοιπή Μεσόγειο.

 

Εδώ πια, θα «συγκρουστούμε» με το ίδιο το τουριστικό μας μοντέλο το οποίο αποτελεί το βασικό αίτιο - λόγο που δε μπορούμε να μετουσιώσουμε την αύξηση των επισκεπτών μας σε ανάλογη αύξηση τζίρου. Το μαζικό μοντέλο τουρισμού, αποτελεί το βωμό στον οποίο θυσιάζεται η ποιότητα και καταλήγει, σε μοντέλο χαμηλής οικονομικής απόδοσης. Μετατρέπει τη διαμονή σε μια εβδομαδιαία ή δεκαπενθήμερη κατανάλωση τροφίμων και ποτών χωρίς όριο, κουβαλώντας παράλληλα δυο βασικά μειονεκτήματα, στο τουριστικό μας αποτέλεσμα.

 

Κατ’ αρχήν, όταν το κόστος μετατρέπεται σε μια παράμετρο, ένα απλό νούμερο σε Ευρώ, που αφορά την all inclusive διαμονή του επισκέπτη, είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην πιεστεί. Εδώ οι ποιοτικές έννοιες χάνουν σε μεγάλο βαθμό τη σημασία τους. Ο τουριστικός πράκτορας σε ρόλο διαπραγματευτή τιμών και η ποιότητα από την άλλη, σε μια διελκυστίνδα η οποία τελικά θα γείρει προς την πλευρά εκείνου που πληρώνει. Όπως ακριβώς δε μπορούμε να συναγωνιστούμε με όρους τιμής πώλησης το ισπανικό λάδι που μαζεύεται με τις μπουλντόζες, έτσι δε μπορούμε διαχρονικά να διαπραγματευτούμε το τουριστικό μας προϊόν με τιμές και παροχές Τουρκίας. Όσο το κάνουμε αυτό, τόσο θα βλέπουμε αναντιστοιχία, μεταξύ αφίξεων και κερδοφορίας.

 

Επίσης ο παραπάνω επισκέπτης, την Ελλάδα, την Κρήτη και τα Χανιά επισκέπτεται, αλλά ούτε «ακουμπάει» τίποτα από όλα αυτά. Δέσμιος, σε ένα δωμάτιο με παραδοσιακή πρόσοψη αλλά διακοσμημένο σε στυλ ΙΚΕΑ, συχνά πίνοντας μέχρι να του το επιτρέπει το ωράριο του all inclusive, δεν θα δει ποτέ τι σημαίνει Φαράγγι της  Σαμαριάς, Χρυσοσκαλλίτισα, Ελαφονήσι, Γραμβούσα, αλλά και Παλιόχωρα, Σφακιά, Λουτρό, Σούγια ή Γαύδος. Με 15.000 κλίνες άναρχα τοποθετημένες από τον Κλαδισό μέχρι το Καστέλι, χωρίς ουσιαστικά χωροταξικό πλαίσιο, η προστασία του περιβάλλοντος πάει περίπατο και όλες οι θεματικές και εναλλακτικές μορφές του τουρισμού εξαφανίζονται ή ακόμα καλύτερα, παραμένουν παντελώς άγνωστες στον επισκέπτη. Μοιραία, η επίσκεψή του θα περιοριστεί σε 2-3 απογευματινές βόλτες στο κοντινό προάστιο, άντε και μία στην Παλιά Πόλη των Χανίων, αλλά η «άγρια Κρήτη» θα παραμείνει μόνο σε εγχειρίδια που ο ίδιος ποτέ δε θα ‘χει την ευκαιρία να δει.

 

Καλοί και απαραίτητοι οι υποδοχείς των 4 και 5 αστέρων, εξαιρετική η συνδυαστική ήπια, φιλική περιβαλλοντικά δόμηση κι οι παραθεριστικές κατοικίες, σημαντικό να ενισχυθούν και οι μικρές οικογενειακές μονάδες, πολύ κρίσιμο να μείνει το αεροδρόμιο Χανίων ακόμα κρατικό για να αυξηθούν οι αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους, αλλά μαζί με όλα αυτά, θα πρέπει να προσεγγίσουμε σε ένα σημαντικό βαθμό το εναλλακτικό μοντέλο. Δεν περιμένει κανείς να γίνουμε από τη μια μέρα στην άλλη ο παράδεισος του ιατρικού π.χ. τουρισμού, αλλά οι αγροτουριστικές μονάδες σε συνδυασμό με τις υπέροχες περιηγητικές μας διαδρομές, οι γαστρονομικές μας αρετές που ούτως ή άλλως είναι στην κορυφή των προτιμήσεων των επισκεπτών μας, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν πόλους έλξης αλλά και διαφοροποίησης του τουριστικού μας κύκλου, ώστε να αποτελέσει όλος ο Νομός και το νησί γενικότερα μια τουριστική αγορά, αρκετά πιο διευρυμένη από τη μονοδιάστατη κλεισούρα της μεγάλης μονάδας. Κέρδος για την τοπική οικονομία, κέρδος για όλους. Διαφορετικά, υπάρχει και μια 4η ερμηνεία της λέξης «τουρισμός» που σημαίνει μεταφορικά «εκτός θέματος» ή την παρουσία κάποιου σε ένα χώρο χωρίς να ανήκει σοβαρά σε αυτόν ή να τον υπηρετεί σωστά, π.χ. «Οι φαντάροι δεν έρχονται στο στρατό για Τουρισμό…» και ετούτη, δε θέλουμε να την ξέρουμε, σωστά;

 

 

 

                                                                                                  Κυριάκος Γ. Κώτσογλου

                                                                                   Μηχανικός Παραγωγής & Διοίκησης MSc