12162017Σαβ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Η Συνέντευξη του Μήνα

Ελένη Καραϊνδρου : « Όταν ανακάλυψα το πιάνο, μαγεύτηκα.»

karaindrou newspapaer
karaindrou photo 1

Συνέντευξη Αντώνης Περιβολάκης

Με αφορμή την πρόσφατη έκδοση από την ECM του CD "Eleni Karaindrou - Concert in Athens" με την ορχήστρα της καμεράτας και τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ συναντήθηκε ο Αντώνης Περιβολάκης, συνεργάτης της "Πυξίδας" αλλά και του Μουσικού περιοδικού "Μετρονόμος" με την διάσημη Ελληνίδα δημιουργό.

Η συνάντηση έγινε στο πανέμορφο σπίτι της στο Μετς με θέα - τι άλλο; - ένα μεγάλο μέρος του Αττικού λεκανοπέδιου και τη θάλασσα... Ένα μέρος της συνέντευξης που δημοσιεύθηκε στο 48o τεύχος του "Μετρονόμου" αναδημοσιεύουμε εδώ με την άδεια του Θανάση Σιλυβού, εκδότη του περιοδικού τον οποίο και ευχαριστούμε...

 Κυρία Καραΐνδρου, παρά το γεγονός ότι αρκετοί από τους ανθρώπους που σας αγαπάνε γνωρίζουν, από συνεντεύξεις σας την ιστορία σας, νομίζω πως θα ήταν χρήσιμο να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας με μερικά στοιχεία για τη ζωή σας.

Γεννήθηκα στο χωριό Τείχιο Φωκίδας, ή αλλιώς Λυκοχώρι. Ήταν ένα καταπράσινο μέρος στα 700 μέτρα υψόμετρο με τρεχούμενα νερά. Μεγάλωσα μέσα σε δάση, με ήχους φύσης, δέντρων, πουλιών.  Έβλεπα τα κρύσταλλα από τα παγωμένα χιόνια να κρέμονται από τις στέγες των σπιτιών και από τα κλαδιά των δέντρων... Ο πατέρας μου ήταν εκπαιδευτικός -καθηγητής Μαθηματικών και δεν ζούσε μαζί μας στο χωριό αφού δούλευε. Εγώ είχα γεννηθεί μέσα στον πόλεμο και υπήρχε πολλή πείνα. Ο πατέρας μου που είχε σπουδάσει με απίστευτες στερήσεις δεν μας έπαιρνε στην πόλη διότι, ως γνωστόν, στα χωριά δεν υπήρχε τόση πείνα.  ¨Κάποια στιγμή όταν ήμουν 7 περίπου χρονών, ήρθε ο πατέρας μου στο χωριό και μας πήρε μαζί του για την Αθήνα. Πήγα σχολείο στο εκπαιδευτήριο Νεστορίδη όπου δίδασκε ο πατέρας μου . Εκεί του παραχώρησαν και ένα υπόγειο για να μένει η οικογένειά του.

 Να φανταστώ ότι φθάσατε στην Αθήνα καλοκαίρι, ε;

Ναι, το καλοκαίρι του 1948. Δίπλα στο υπόγειο που μέναμε υπήρχε μια ξύλινη σκάλα που οδηγούσε στο σχολείο. Κάτι περίεργο πολύ συνέβαινε. Το βράδυ που ανέβαινα τη σκάλα έβλεπα σε έναν εξωτερικό τοίχο κάπου δίπλα κάτι μεγάλους ανθρώπους. Αυτή ήταν η οθόνη του γειτονικού σινεμά. Αυτό βέβαια δεν μπορούσε να το καταλάβω, διότι κανείς δεν μου είχε εξηγήσει τι είναι το σινεμά.  Καταλαβαίνεις πώς μπορεί να είναι για ένα παιδάκι αυτές οι εικόνες; Εδώ δεν ήξερα καν τι είναι η θάλασσα... Ακόμα και σήμερα με ακολουθεί εκείνη η σουρεαλιστική εικόνα μίγματος βουνών - ουρανού και θάλασσας, μιας εικόνας που πρωτοείδα μικρή στον Κορινθιακό  καθώς κατεβαίναμε το βουνό με την οικογένειά μου από το χωριό για να πάμε στην Αθήνα. Ακόμα και σήμερα με ακολουθεί αυτή η εικόνα αλλά με ένα πιο ήρεμο και χαλαρό πνεύμα ενώ ότι όταν την πρωτοείδα, καθώς μπερδεύονταν στο βλέμμα μου και στο μυαλό μου το γαλάζιο του ουρανού με της θάλασσας νόμιζα πως τα βουνά ... πέταγαν στον ουρανό. Για μένα όμως το πιο εντυπωσιακό που μου συνέβη εκείνη την πρώτη περίοδο της Αθήνας ήταν όταν ανακάλυψα στο σχολείο ένα παλιό ξεχασμένο πιάνο με ουρά. Μαγεύτηκα. Αυτό ήταν.

 Κινηματογραφικές εικόνες αυτές που περιγράφετε. Και αρχίσατε να κάνετε παιχνίδι με αυτό. Όμως μάθατε τότε να παίζετε;

Με την επιμονή μου άρχισα πιάνο με μια δασκάλα εκεί στη γειτονιά. Στο μεταξύ συνέβησαν διάφορα τρομερά πράγματα, όπως ο θάνατος της μητέρας μου καθώς και μια πλευρίτιδα που με χτύπησε και που με οδήγησε κι εμένα στο νοσοκομείο. Εκεί πίστεψε ότι ερχόταν και η δική μου σειρά... Πέρασε όμως κι αυτό. Απέκτησα μια πολύ στενή σχέση με τον πατέρα μου ενώ ο μεγαλύτερος αδελφός μου με πρόσεχε πολύ. Ο πατέρας μου αργότερα παντρεύτηκε μια γυναίκα την οποία σαν παιδί την αγάπησα από την αρχή επειδή είχε ένα ... πιάνο καταπληκτικό με χρυσά κηροπήγια γύρω του. Σημειωτέων ότι η μητριά μου που την αγαπώ πολύ, ζει και είναι 97 χρονών. Άρχισα λοιπόν να αυτοσχεδιάζω πάνω στο πιάνο, αφού έβλεπε και ταινίες στο γειτονικό σινεμά προσπαθώντας να φτιάξω μουσικές που εμπνεόμουν από τις εικόνες που είχα δει.

 

Δηλαδή, εκτός από τη μουσική δεν σκεφτόσασταν τίποτα άλλο; Δεν υπήρχε κάτι που να αγαπήσετε πέρα από αυτό;

Και βέβαια:  το Αρχιτεκτονικό Σχέδιο, στο οποίο επιδιδόμουν με επιτυχία, ένα χόμπι που το ασκώ μέχρι και σήμερα , αφού οι περισσότερες κατασκευές μέσα στο σπίτι μου έχουν γίνει με δικά μου σχέδια. Γρήγορα όμως με ενημέρωσαν ότι η Αρχιτεκτονική στην ουσία είναι μια δεύτερη Τέχνη που απαιτεί πολύωρη μελέτη, προσήλωση και έμπνευση. Εγκατέλειψα την ιδέα να σπουδάσω Αρχιτεκτονική.

 

Αποφάσισα να δώσω εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο δίνοντας Ιστορία , Λατινικά και Αρχαία αφού διάβασα μόνο 10 μέρες μπήκα στη Φιλοσοφική. Εκεί ειδικεύτηκα στην Ιστορία και στην Αρχαιολογία. Είχα εξαιρετικούς καθηγητές που τους λάτρεψα, τελείωσα κανονικά τις σπουδές μου χωρίς καθυστέρηση. Παράλληλα, Κατά τη διάρκεια των σπουδών μου ερωτεύθηκα και λόγω της συντηρητικής κοινωνίας στην οποία ζούσαμε έπρεπε να παντρευτώ. Παντρεύτηκα στα 19 μου χρόνια (τον πρώτο της σύζυγο Νικόλα Φαράκλα και μετέπειτα ερευνητή και Πανεπιστημιακό στην Αρχαιολογία) και μετά από λίγο καιρό απέκτησα και ένα παιδί (τον σημερινό καθηγητή φιλοσοφίας της Παντείου Γιώργο Φαράκλα). Παράλληλα, αφού είχα ανοίξει σπιτικό και οικογένεια, είχα αποκτήσει και τον δικό μου "κύκλο" ανθρώπων, άνθρωποι που αργότερα έγιναν οι περισσότεροι πολύ γνωστοί κάνοντας σημαντικά πράγματα σε διάφορους τομείς. Εκείνη την εποχή και μέσα σε αυτόν τον κύκλο ήρθα και σε επαφή με το έργο των Χατζιδάκι, Θεοδωράκη... Στην πραγματικότητα οι σπουδές στην Αρχαιολογία και η ενασχόλησή μου με αυτήν ήταν αποκλειστικά και μόνο στη διάρκεια των σπουδών μου, το έκανε καθαρά για δική της μόρφωση, αφού η μεγάλη αγάπη ήταν η μουσική. διδασκαλία... Βρισκόμαστε ένα χρόνο πριν τη χούντα. Το 1966 συμμετείχα σε ένα σχήμα που λεγόταν "Φοιτητική Λαϊκή Ορχήστρα Αθηνών| και έπαιζαν έργα κυρίως Θεοδωράκη Χατζιδάκι. Ενώ δεν συμμετείχα σε πολιτικές οργανώσεις ήμουν ιδιαιτέρως ανήσυχη και με πολύ δημοκρατίες αντιλήψεις. Είχα επαφές με κόσμο της αριστεράς, μάλιστα είχα πολλές τηλεφωνικές επαφές με την κόρη της Λιλής Ζωγράφου. Αυτή η απλή δραστηριότητα ήταν αρκετή για να οδηγηθώ με το έμπα της δικτατορίας, τον Απρίλη του 1967, στο ανακριτικό της Ασφάλειας. Μάλιστα ήρθε στο σπίτι της ένα τζιπάκι να πάρει εμένα και το μόλις τεσσεράμισι χρονών παιδί μου. Εκεί, αφού πέρασα αρκετές ώρες ανάκριση και αφού δεν κατάφεραν, παρά τις απειλές, να μου εκμαιεύσουν κάτι, με άφησαν προσωρινά ελεύθερη με τον όρο να εμφανιστώ εκεί ξανά μετά από 2-3 μέρες. Αυτό ήταν. Δεν έχασα ούτε λεπτό. Έφυγα κατ΄ ευθείαν για το Παρίσι μαζί με την καθαρά μου και φυσικά το γιο μου.

 

Ποιος σας βοήθησε στο Παρίσι για αρχή; Πήγατε ξέμπαρκη;

Με βοήθησε ο αδελφός του άντρα μου. Με το που έφθασα νοίκιασα ένα πιάνο και άρχισα αμέσως να δουλεύω σε διάφορες δουλειές: μαθήματα πιάνου, μαθήματα Ελληνικών, να παίζει πιάνο σε μπαρ... Γράφτηκα και στη Schola Cantorum για ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας. Στο Παρίσι κάνω παρέα και φιλοξενώ για ένα διάστημα την Μαρία Φαραντούρη αλλά γνωρίζομαι και με τον Μάνο Χατζιδάκι.

Λίγο καιρό πριν από το Μάη του '68 έπαιζα πιάνο σε μια πολύ σπουδαία μπουάτ του Παρισιού από όπου πέρασαν σημαντικά ονόματα όπως ο Ζακ Μπρελ. Δεν πέρασαν πολλές μέρες και έζησα και εγώ το ανέλπιστο: έζησα την ομοψυχία του Γαλλικού λαού, μια ομοψυχία που σημάδεψε το "Γαλλικό Μάη" μια απαράμιλλη εκδήλωση ενότητας, ένα φαινόμενο που εγώ η ίδια ούτε που θα τολμούσα να διανοηθώ στην Ελλάδα. Δηλαδή, από τη μια, στη χώρα μας είχαμε μεν την ωραιότερη αντίσταση της Ευρώπης αλλά από την άλλη στις υπόλοιπες ιστορικές περιόδους ήμασταν διχασμένοι. Ξέρεις, θυμάμαι πάντα το φόβο ότι ο γείτονας στην πολυκατοικία θα μπορούσε να είναι κάποιος που με παρακολουθεί. Αυτό κατ΄ ουδένα τρόπο δεν υπήρχε στη Γαλλία. Εκεί υπήρχε μια ομοψυχία. Έλεγαν, ας πούμε: "κανείς στα μέσα συγκοινωνίας σήμερα", και δεν έμπαινε κανένας. Καταλάμβαναν δημόσια κτίρια και τηλεοπτικούς σταθμούς και όλη την ημέρα η τηλεόραση έδειχνε τον κόσμο. Όλοι μιλούσαν δημόσια, συζητούσαν, χαίρονταν την επανάστασή τους. Ήταν σαν μια αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία.

 

Με την πτώση της χούντας επιστρέφετε στην Ελλάδα. Πώς ξεκινάτε και την περιβόητη πλέον συνεύρεσή σας με τον Αγγελόπουλο;

Σε μια βράβευσή μου στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης μου πρότεινε ο Θόδωρος συνεργασία. Έτσι ξεκινήσαμε.  Το1983 ο Θόδωρος είχε στην τσέπη του τη μουσική για το "Ταξίδι στα Κύθηρα".

 

Τι εννοείτε "την είχε στην τσέπη του";

Την έγραψα πριν κάνει το μοντάζ. Έτσι δούλευα πάντα. Εμπνεόμουν πάντα από το θέμα. Εγώ δεν δούλεψα ποτέ με κανένα σκηνοθέτη με τον ορθόδοξο τρόπο που νομίζουνε οι άλλοι ότι πρέπει να γράφεις μουσική για το σινεμά. Εγώ αισθανόμουνα μια ελευθερία μέσα μου, αισθανόμουν ανοιχτή και διαθέσιμη να εμπνευστώ από την ιδέα την  κεντρική και από το όραμα. Καθόμουν και έγραφα στο πιάνο μου ένα βασικό θέμα. Δεν με ενδιέφερε για το αν θα μπει και πού θα μπει, εγώ δημιουργούσα παράλληλα κάτι οποίο αισθανόμουν ότι ανταποκρίνεται σε αυτό που μου λέγανε. Στον Αγγελόπουλο  ειδικά, όχι μόνο έγραφα θέματα που τα είχε ακούσει πριν  από το μοντάζ,  με το πιάνο ή με το συνθεσάιζερ, αλλά επειδή αργούσε να αποφασίσει,   και επειδή εγώ ήμουν πολύ οργανωμένο μυαλό, και επειδή  όταν θα το αποφάσιζε ότι θα την ήθελε εγώ δεν θα προλάβαινα να την κάνω   την μουσική, τα έκανα όλα από πιο νωρίς. Ξέρεις τι θα πει να ενορχηστρώνεις; Είναι μια επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία στην οποία εγώ δεν έχω την άνεση να μπω όποτε θέλει ο άλλος. Χώρια η διαδικασία να οργανώσεις το στούντιο, τις πρόβες, τις ηχογραφήσεις κλπ. Εγώ αυτά τα έκανα μόνη μου και τα έκανα παίρνοντας πάρα πολλά ρίσκα. Όλα αυτά ο Θόδωρος δεν τα καταλάβαινε γιατί έλεγε, εγώ θέλω συμφωνική μουσική και τη θέλω αύριο. Και πίστευε ότι αυτά  μπορούν να γίνουν τόσο εύκολα. Πολλές φορές του τα έπαιζα πρώτα βέβαια τα κομμάτια στο πιάνο, παίζοντας του το βασικό θέμα και μπορεί να συμφωνούσαμε και μετά να συνεχίζαμε. Θυμάμαι, λοιπόν, ότι τη μουσική για το "Ταξίδι στα Κύθηρα" την έγραψα αφού πρώτα μου διηγήθηκε την ιστορία. Έτσι την επόμενη μέρα έγραψα τη μουσική, όλα τα θέματα μονοκοπανιά. Του τα έδωσα σε μια κασέτα, του άρεσαν.  Δεν μου έλεγε όμως να μπω ή να μη μπω στο στούντιο. Αυτός έμπαινε στο τούνελ των γυρισμάτων και μετά ... καλά κρασιά, δεν μπορούσε να τον βρει κανείς για να κουβεντιάσει το οτιδήποτε. Οπότε κι εγώ έπαιρνα τα ρίσκα μου. Ηχογραφούσα τη μουσική πριν να τελειώσει η ταινία.

 

Άρα υπάρχουν και σκηνές που γυρίστηκαν πάνω στη μουσική σας.

Φυσικά,  όπως και η τελευταία σκηνή από το "Μετέωρο βήμα του πελαργού" με τους εναερίτες στις κολώνες... Πάντως, όσον αφορά το "Μελισσοκόμο" πρέπει να πω ότι είχαμε έντονες διαφωνίες στο βασικό θέμα, διαφωνίες που κράτησαν καιρό και ενώ εγώ ήδη είχα παρει τα ρίσκα μου. Η βασικότερη διαφωνία μας ήταν το αν ταίριαζε ένα τέτοιο θέμα δηλαδή το βασικό προτεινόμενο θέμα του "Μελισσοκόμου" και με το παίξιμο του Γιαν Γκαρμπάρεκ που , για όσους ξέρουν τη μουσική και την ταινία. Και εγώ είχα άει στο ¨Οσλο για να το ν βρω και ο Γκαρμπάρεκ είχε έρθει στην Ελλάδα. Αυτή η διαφωνία μας με το Θόδωρο με είχε επηρεάσει και εμένα πάρα πολύ. Ας είναι, πέρασε ο καιρός, ωρίμασαν τα πράγματα, έγινε το μοντάζ και τελικά η συγκεκριμένη μουσική μπήκε στην ταινία.

Πιστεύω ότι κέρδισα τρομακτικά πράγματα μέσα από αυτήν την εμπειρία μου με τον Αγγελόπουλο.  Κέρδισα πράγματα που ωφέλησαν την αυτογνωσία μου. Ο άνθρωπος ήταν πολύ σπουδαίο μυαλό, σπουδαίος κινηματογραφιστής και ποιητής. Ήταν μια συνάντηση μαζί του. Τον γνώριζα σιγά  - σιγά πιο πολύ και περιορίζονταν και οι όποιες συγκρούσεις μας και διαφωνίες μας. Εγώ απλώς περίμενα υπομονετικά. Έφτιαχνα  τις μουσικές μου πρώτα, τις ετοίμαζα, του τις έδινα και περίμενα να δω πώς θα λειτουργήσει. Ήταν μια σχέση που μέχρι και την τελευταία στιγμή είναι πολύ δύσκολο να την περιγράψει κανείς.

Πολλές οι κόντρες σας αλλά μεγάλη και η εκτίμηση και ο αλληλοσεβασμός, ε;

Εγώ παρά τις όποιες κόντρες μας του αναγνωρίζω το εξής: ένας άνθρωπος που έχει το φόρτο της παραγωγής, την αγωνία του γυρίσματος, να μην  καταστραφεί οικονομικά, που έχει ένα σωρό παρατρεχάμενους που καθένας λέει το κοντό του και το μακρύ του... χρειάζεται την κατάλληλη στιγμή να εκτιμήσει μερικά πράγματα. Όμως  εγώ είχα μάθει να μην τον πιέζω. Και έτσι λειτούργησα και για τις επόμενες ταινίες του όπως "το Βλέμμα του Οδυσσέα", "μια Αιωνιότητα και μια Μέρα", "το Λιβάδι που δακρύζει", "η Σκόνη  του Χρόνου"... Τελικά αν δεν ήταν ο Θόδωρος εγώ δεν θα είχα γράψει αυτά τα κομμάτια, δεν θα ειχα κάνει όλες αυτές τις δουλειές, ίσως δεν θα είχα αναδειχθεί και στον κόσμο.