12172017Κυρ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Το Περιβόλι του Τρελού

Δημοκρατία: Έννοια και Περιεχόμενο στις μέρες μας, 2.500 χρόνια μετά!

5

Τέλος 1980, αρχές 1981, λίγο πριν παραδοθεί - για τα καλά - «Η Ελλάδα στους Έλληνες». Σχολικό συγκρότημα Κουμπέ, 5ο Γυμνάσιο, Γ’ Τάξη, 2ο Τμήμα. Μια λεπτή, σχεδόν καχεκτική ανδρική φιγούρα «κουβαλάει» με το ζόρι το μακρύ παλτό που ελάχιστα κολακεύει την κορμοστασιά της, μέσα στην αίθουσα του 1ου ορόφου.

Κινείται χαρακτηριστικά νωχελικά, τα χοντρά γυαλιά του είναι κολλημένα πάνω στο βιβλίο που – βαριεστημένα θα έλεγε κανείς – κρατάει με ένα ελαφρύ, σχεδόν ποιητικό τρέμουλο και διαβάζει… Διαβάζει Πλάτωνα, ένα από τα αγαπημένα του θέματα. Δεν τον ενθουσιάζει, όμως είναι ένα από τα αγαπημένα του. Εξάλλου, ποτέ δεν καταλάβαμε τί τον ενθουσίαζε, αλλά κάποιες στιγμές το μικρό ελλειψοειδές πρόσωπό του φωτιζόταν, λιτά και αυτό, όταν έβγαζε ένα μικρό τεφτεράκι κι έγραφε κάτι, σα μια μικρή πρόταση. Ποιός ξέρει τι έγραφε και γιατί…

 «Ο Πλάτωνας ήταν συντηρητικός, ίσως αντιδημοκρατικός! Η Δημοκρατία του είχε στερήσει, με τον τρόπο της, τον αγαπημένο του Δάσκαλό κι αυτό ήταν καταλυτικό για να μην γίνει ποτέ υποστηρικτής της, είχε προσωπικά μαζί της…». Τολμήσαμε να ρωτήσουμε αν ήταν σωστό αυτό, κι αυτός το χάρηκε, διάλλειμα στην πλήξη της άσκησης του δημοσιοϋπαλληλικού του λειτουργήματος. Έσφιξε λίγο τα χείλη του προς το κάτω αριστερό τμήμα του στόματος κι αυτό ήταν δείγμα πλατύ χαμόγελου, για μας που τον γνωρίζαμε. «Η Δημοκρατία», συνέχισε, «παρά το ότι είναι η μεγαλύτερη και λαμπρότερη σύλληψη, το ανεπανάληπτο δημιούργημα του Χρυσού Αιώνα, δεν είχε πάντα τα καλύτερα αποτελέσματα, ξεκινώντας από την ίδια της την ονομασία! Σε αντιδιαστολή με την Μοναρχία ή την Ολιγαρχία, ενδεχομένως το «Δημαρχία» να ήταν πιο δόκιμος όρος γι αυτήν. Ο Δήμος, ο λαός, το σύνολο των ανθρώπων που διαθέτουν πολιτικά δικαιώματα άρχεται - οδηγείται ή κυβερνάται - ενώ η έννοια «κράτος» σημαίνει δύναμη, εξουσία και κυριαρχία, γεγονός που προσδίδει σκληρότητα στην Δημοκρατία. Ενδεχομένως, ο όρος Δημοκρατία να προήλθε από τους αντιπάλους της, πράγμα που δεν άλλαξε την ουσία της. Δημοκρατία είναι η εξουσία που πηγάζει από το λαό, ασκείται από το λαό, εξυπηρετεί τα συμφέροντα του λαού».

 

Πέρασαν πάνω από τρεις δεκαετίες από κείνο το χειμωνιάτικο πρωινό και οι κουβέντες του Γιώργη του Μανουσάκη, δεν έφυγαν ποτέ από το μυαλό μου. Ο ίδιος όσο κι αν προσπάθησα δεν το ξανασυζήτησε ποτέ μαζί μου, απλά έκανε το μυαλό μου να σαλπάρει για τα λιμάνια της αναζήτησης. Το κώνειο του Σωκράτη, οι εξοστρακισμοί του Αριστείδη, του Θεμιστοκλή, του Κίμωνα ακόμα και η Σταύρωση του Χριστού δεν προήλθαν από δημοκρατικές διαδικασίες; Η ανατροπή του Βενιζέλου πριν ακολουθήσει η Μικρασιατική Καταστροφή, ή η εκλογή του Μεταξά δεν προήλθε μέσα από τη Δημοκρατία; Που κοιμόταν τότε η «Σοφία των Πολλών»; Μήπως η Δημοκρατία είναι πολίτευμα και όχι μια απλή αρχή της πλειοψηφίας; Αφού εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλου του λαού, κάτι δεν πρέπει να κάνει και για τους λίγους αναπτύσσοντας μηχανισμούς προστασίας τους ή απλά οφείλει να τους «θυσιάσει», βορά στις προτιμήσεις των πολλών; Η οικογενειοκρατία, την οποία ως έθνος  παρακολουθούμε τα τελευταία 60 χρόνια, δεν είναι αποκύημα των δημοκρατικών θεσμών ή κάνω κάποιο λάθος;

 

2.500 χρόνια μετά, τι γίνεται; Η Δημοκρατία πρωτοεμφανίστηκε με την άμεση μορφή της στην Αθήνα, την πόλη-λίκνο του Δυτικού Πολιτισμού, όμως έκτοτε ασκείται με τον τρόπο αυτό μόνο σε κάποιους Πολιτιστικούς Συλλόγους – κατά προτίμηση μη κερδοσκοπικούς – αλλά ποτέ πια σε επίπεδο κράτους. Λογικό σε ένα βαθμό, αφού τα εκατομμύρια των πολιτών δεν επιτρέπουν άμεση Δημοκρατία και η Πνύκα πλέον, δεν αρκεί ως χώρος συνάθροισης. Έτσι αντικαταστάθηκε στο εθνικό επίπεδο διακυβέρνησης από την αντιπροσωπευτική της μορφή, η οποία προβλέπει ότι ο λαός εκλέγει τους αντιπροσώπους του και με τον τρόπο αυτό, εξ’ αυτού – του λαού - πηγάζει η εξουσία που έτσι τυγχάνει της «απολύτου αποδοχής» των πολιτών. Τελικά όλη μας η συμμετοχή στην προέλευση και την άσκηση της εξουσίας δεν είναι τίποτα άλλο παρά το δικαίωμα του εκλέγειν και άντε και κανένα δημοψήφισμα, το οποίο τόσο πολύ ταλαιπωρήθηκε ως έννοια, από εκείνον τον περίφημο παροχέα σεμιναρίων.

 

Το Δημοκρατικό αυτό δίπολο, ξεκινώντας από τον λαό, την πηγή της εξουσίας της Δημοκρατίας και καταλήγοντας στους εκλεγμένους αντιπροσώπους - ασκούντες αυτήν, ευθύνεται για όλη τη στρέβλωση της έννοιας και του περιεχομένου της. Υπάρχει άραγε η παραμικρή συμμετοχή του λαού στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων; Τις αποφάσεις τις λαμβάνει η ολιγαρχία του Κοινοβουλίου. Παραμένουμε περήφανοι ως κοιτίδα της Δημοκρατίας, αλλά πόσο περήφανοι πρέπει να νοιώθουμε για την ισοτιμία, την ισονομία και την αξιοκρατία την οποία «εισπράττουμε» ως πολίτες; Η αναμφισβήτητα ελλιπής ποιότητα των εκλεγμένων αντιπροσώπων μας για την άσκηση της εξουσίας, είναι και η ίδια που μετέτρεψε την αντιπροσωπευτική Δημοκρατία σε μία δήθεν Δημοκρατία. Μια κατ’ επίφαση Δημοκρατία, ασκούμενη από τάγματα – ομάδες εξουσίας που δοκιμάζουν τα όρια και τις αντοχές του λαού. Μια διαπλεκόμενη οικογενειοκρατία η οποία ακόμα και αν δεν κυβερνά η ίδια, μαίνεται και κερδίζει από τον λαό, από τον οποίο «πηγάζει» η εξουσία της.

 

 

Ξεκινήσαμε από τους αντιπροσώπους, τους ασκούντες την  εξουσία, αλλά η επιλογή έγινε αυθαίρετα κι όχι κατά σειρά. Δεν είναι μικρότερη η ευθύνη εκείνου που εκλέγει τον εκπρόσωπό του για να προασπίζει το νόμο αλλά παράλληλα θέλει την εφαρμογή του επιλεκτικά, σε οποιονδήποτε άλλο εκτός από τον ίδιο. Η άμεση Δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας, προέβλεπε ενεργούς πολίτες. Η άποψη του Θουκυδίδη είναι χαρακτηριστική. «Αυτόν που δεν συμμετέχει στα κοινά, εμείς δεν τον θεωρούμε ουδέτερο αλλά άχρηστο πολίτη». Έτσι,  διαχωρίζεται ο ενεργός πολίτης, από τον ιδιώτη του οποίου το ίδιον συμφέρον αποτελεί και την «Πολιτεία» του. Ο Πολίτης είναι η δομική μονάδα της Δημοκρατίας και το γεγονός της μη συμμετοχής του στα κοινά αποδυναμώνει την ίδια την έννοιά της. Είτε απέχοντας, είτε κοιτώντας την «πάρτι του», η καταστροφή είναι η ίδια.

 

Γνωρίζοντας μια τέτοιου μεγέθους αλλοτρίωση τόσο αυτός από τον οποίο πηγάζει η εξουσία, ο λαός, όσο και αυτός που ασκεί την εξουσία, ο εκλεγμένος αντιπρόσωπός του, ο τρίτος πόλος της Δημοκρατίας, η προάσπιση των συμφερόντων της Κοινωνίας είναι απλά καταδικασμένος. Με τους πολίτες ανενεργούς και στους καναπέδες τους τόσο ο «Δήμος» όσο και οι εκλεκτοί του ολοκληρώνουν την καταστροφή. Βασικό μέλημα των πρώτων, η εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους και των δεύτερων η επανεκλογή τους. Εκμεταλλευόμενοι το έλλειμμα παιδείας, αντί να «άγουν» το Δήμο εκτός του λάθους, τον οδηγούν εκεί όπου οι μικροπολιτικές τους επιβάλλουν, ολοκληρώνοντας και το έλλειμμα Δημοκρατίας, όπου κάποιος που δηλώνει «απολιτίκ» είναι πλέον «το μη χείρον».

 

Το αποτέλεσμα είναι τόσο ορατό και ταυτόχρονα τόσο αόρατο, σε ένα «Δήμο» ο οποίος δεν έχει πλέον τρόπο ούτε την εξουσία που πηγάζει από αυτόν να ασκεί, μα ούτε και τα συμφέροντα της Κοινωνίας του να προασπίζει. «Σώματα υγιή» όπως του Γιώργου Κατίδη δεν γνωρίζουν το λόγο για τον οποίο αποτελεί προσβολή ο ναζιστικός χαιρετισμός, αποδεικνύοντας ότι δεν φιλοξενούν «νου υγιή», αλλά, Δημοκρατία δεν έχουμε; Αντίθετα, ο Γιάννης Αντετοκου(ν)μπο από άπατρις και ανεπιθύμητος, είναι πλέον ο Έλληνας Γιάννης, κάνοντάς μας όλους να ριγούμε από υπερηφάνεια απειλούμενος κυριολεκτικά από την παράταξη που, ως αντιδημοκρατικό μικρόβιο, έχει εμπνεύσει τον Κατίδη, λόγω του χρώματος και της μη Ελληνικής προέλευσής του. Στη Δημοκρατική Ελλάδα του 2013, το έλλειμμα της Δημοκρατίας σε έννοια και περιεχόμενο μεγιστοποιείται, από ένα ελαστικό μόρφωμα που άγεται από το συμφέρον καθενός, «μια Δημοκρατία για όλα τα γούστα». Κατά τα άλλα, μπορεί και να λοιδορήσουμε με έπαρση το βαθιά δημοκρατικό «Βασίλειο της Σουηδίας».

 

Θεωρώ τον εαυτό μου ακατάλληλο και ανεπαρκή - σε θεωρητικό επίπεδο - να αναφέρεται στην Δημοκρατία ακόμα και με την έννοια και το περιεχόμενο που έχει αποκτήσει σήμερα. Κι επειδή όταν δεν έχουμε τα κότσια να είμαστε μέρος της λύσης, είμαστε μέρος του προβλήματος, η καταγραφή αυτή είναι παρατηρητική, εμπειρική και δεν περιέχει προτάσεις ή λύσεις… Στον Einstein αποδίδεται η ρήση ότι «παιδεία είναι αυτό που μένει όταν ξεχάσουμε τη σχολική ύλη» κι επειδή εγώ δεν θυμάμαι τίποτα από εκείνο το χρονικό διάστημα θέλω να ευχαριστήσω εκείνη την ασθενική εκπαιδευτική μορφή με την τόση δύναμη και το μεγαλείο. Να είσαι καλά Δάσκαλε, να με συγχωρείς, που όλη κι όλη η αναφορά μου σε σένα είναι μερικές αράδες, τριάντα και πλέον χρόνια μετά και να συνεχίσεις να μας φωτίζεις απ’ το άστρο σου, όπως μόνο εσύ ξέρεις, χωρίς κανένα έλλειμμα.

 

 

                                                                                                  Κυριάκος Γ. Κώτσογλου

                                                                                   Μηχανικός Παραγωγής & Διοίκησης MSc