12142017Πεμ
ΕνημέρωσηΠεμ, 09 Νοε 2017 11am

Όψεις - Απόψεις

O George R.R. Martin και το μέλλον του βιβλίου

George r.r. Martin
Tyrion Lannister

Ο George R. R. Martin είναι, όπως και ο δημοφιλέστερος αντιήρωάς του, ο νάνος Tyrion Lannister, ένα πολιτισμικό σύμβολο του 21ου αιώνα. Μια φιγούρα που βγήκε από τα έγκατα της υποκουλτούρας, εκτοξεύτηκε στο επίκεντρο της πολιτισμικής βιομηχανίας και απέκτησε αποδοχή από ευρύτατα στρώματα αναγνωστών και καταναλωτών. Το έργο του  έχει ενδιαφέρον όχι μόνο εξαιτίας της πολυπλοκότητας της πλοκής και των ιδιαίτερων τρόπων με τον οποίο αναπαριστά την εξουσία, τις έμφυλες σχέσεις, την κοινωνική διαστρωμάτωση και το μεταφυσικό στοιχείο. Αποτελεί και ένα πολιτισμικό φαινόμενο με ιστορική σημασία, εξαιτίας του τρόπου με το οποίο αποτυπώνονται σε αυτό οι μετασχηματισμοί της λογοτεχνίας στην εποχή του διαδικτύου.

Ο Martin είναι τέκνο της υποκουλτούρας των κόμικς, των «φάνζιν» και της αναγνωστικής κοινότητας ιστοριών επιστημονικής φαντασίας. Γεννημένος το 1948 σε μια πόλη κοντά στο New Jersey, ο Aμερικανός συγγραφέας γράφει την πρώτη του ιστορία το 1971 σε ηλικία 23 ετών και στρέφεται  εξολοκλήρου  στο συγγραφικό του έργο  το 1978. Γνήσιο φρικιό της Αμερικής των ’70s υπήρξε αρνητής συνείδησης στο πόλεμο του Βιετνάμ και συμμέτοχος όλης εκείνης της κουλτούρας που ανέδειξε πολιτικοποιημένους συγγραφείς με αναφορά στο φανταστικό, όπως ο Michael Moorcock ή η Ursula Le Guin.

Παρά το πλούσιο συγγραφικό του έργο έως τις αρχές τις δεκαετίας του ’80, με πλέον αξιοσημείωτη στιγμή τη sci-fi νουβέλα «Dying of the Light», οι αποτυχίες των πωλήσεων των βιβλίων του τον οδηγούν σε αναπροσανατολισμό της καριέρας του προς την συγγραφή σεναρίων φαντασίας για τηλεοπτικές σειρές. Σε κατοπινές του συνεντεύξεις θα περιγράψει την αγωνία που του δημιουργούσε η εργασία για τα μεγάλα τηλεοπτικά στούντιο της εποχής, εξαιτίας των περιορισμών που επιβάλλονταν από το ίδιο το μέσο και από τα όρια στην σεναριακή γραφή που το budget κάθε σειράς εκ των πραγμάτων έθετε. Έτσι το 1994 επιστρέφει στην λογοτεχνία του φανταστικού και το 1996 εκδίδει το πασίγνωστο πλέον «A Game of Thrones», πρώτο τόμο από το έργο που βάση του αρχικού του σχεδιασμού επρόκειτο να αποτελέσει την τριλογία του «A Song of Ice and Fire». Η ιστορία παρουσιάζει διάφορες καινοτομίες σε σχέση με την κλασικές ιστορίες φαντασίας , που αποτελούν τον κορμό του λογοτεχνικού είδους που στον αγγλοσαξονικό κόσμο χαρακτηρίζεται ως «sword and sorcery», ιστορίες δηλαδή με θολές αναφορές σε μια μεσαιωνική Ευρώπη, διάσπαρτα στοιχεία υποτιθέμενης μαγείας στις οποίες ένας ή περισσότεροι ήρωες σώζουν ένα ηθικά μανιχαϊστικό κόσμο. Το έργο του Martin, αντιθέτως, παρουσιάζει ένα πολύπλοκο σύμπαν, στο οποίο διαφορετικές φατρίες ανταγωνίζονται για την κατάκτηση του θρόνου κατά τρόπο επηρεασμένο από τον Πόλεμο των Ρόδων. Σε αντίθεση με τους αστραφτερούς ιππότες που συναντάμε στις περισσότερες ιστορίες του είδους, οι ήρωες του Martin είναι χαρακτήρες ηθικά αμφίσημοι και διχασμένοι από αληθοφανείς αντιφάσεις. Η ιδιαιτερότητα του έργου ήταν εξαρχής η σοβαρότητα με την οποία προσέγγιζε την κατασκευή των χαρακτήρων σε συνδυασμό με το «ρίσκο» που ο συγγραφέας απαιτούσε να αναλαμβάνουν οι ίδιοι του οι αναγνώστες. Στα βιβλία συστηματικά δολοφονούνται χαρακτήρες που έχουν στηθεί σε εκατοντάδες σελίδες και ως εκ τούτου αναπόφευκτα η σχέση ταύτισης του εκάστοτε αναγνώστη με αυτούς βρίσκεται διαρκώς υπό απειλή.

Παρόλα αυτά, το έργο αρχικά δεν απομακρύνονταν πολύ από την πεπατημένη του είδους, ιδιαίτερα αναφορικά με την υπόσταση του ως εκδοτικό εγχείρημα. Εξαρχής σχεδιάζεται ως πολύτομο έργο, αν και όχι ως επτάτομο. Ο Martin, όπως και τόσοι άλλοι συγγραφείς της γενιάς, προσπαθεί να δομήσει μια σταθερή σχέση με το ευάριθμο αγγλόφωνο κοινό. Το παράδειγμα της τριλογίας του Tolkien το ακολουθούν μεταπολεμικά σωρεία πολύτομων έργων φαντασίας, πολλά εξ αυτών με ατυχή κατάληξη, όπως π.χ. το έργο του Robert Jordan που ουδέποτε ολοκληρώνεται εξαιτίας του θανάτου του συγγραφέα.

            Αναλόγως, ο Martin από νωρίς επενδύει στις μορφές επικοινωνίας με το αναγνωστικό κοινό που στα τέλη της δεκαετίας του ’90 γίνονταν διαθέσιμες μέσω του διαδικτύου. Το ημιεπίσημο διαδικτυακό φόρουμ «Westeros.org» ή η κοινότητα θαυμαστών «Brotherhood Without Arms», με τοπικά παραρτήματα ανά τον κόσμο, προϋπήρχαν της τηλεοπτικής σειράς και είχαν συμβάλει στη δημιουργία μιας εξαιρετικά πιστής «φυλής» αναγνωστών του έργου του.

            Και έπειτα εγένετο η σειρά.

            Η καταπληκτική επιτυχία της δημιουργίας της HBO είναι τμήμα μιας ευρύτερης αναβάθμισης του μέσου την τελευταία 10ετία. Τηλεοπτικές παραγωγές όπως το «Lost» έδωσαν ώθηση στο μέσο και επέτρεψαν σε σοβαρές εταιρίες παραγωγής να μπουν στην σχετική αγορά και να προσπαθήσουν μέσα από το pay per view να οικοδομήσουν ανεξάρτητη σχέση με το κοινό, αδιαμεσολάβητη από το εκάστοτε τηλεοπτικό κανάλι. Μεγαλύτερα budget, οδηγούσαν σε μεγαλύτερα ονόματα, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούσαν σε φιλόδοξα εγχειρήματα όπως το «GoT». Αν συνυπολογιστεί σε αυτό και η διάδοση των επεισοδίων μέσω του internet από περισσότερο ή λιγότερο νόμιμα μέσα σε ολόκληρο τον κόσμο, έχουμε ξαφνικά την εικόνα της μετεωρικής ανόδου της δημοτικότητας του έργου του Martin.       

            Για να δώσουμε μια εικόνα της επιτυχίας τους εγχειρήματος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρώτος κύκλος της σειράς (σήμερα αναμένεται εναγωνίως ο τέταρτος) κέρδισε δύο Emmy Awards και ο δεύτερος έξι. Το πέμπτο βιβλίο υπό τον τίτλο «A Dance with Dragons», η έκδοση του οποίου είχε καθυστερήσει έξι χρόνια και το οποίο ήταν το πρώτο που εκδόθηκε μετά τον πρώτο τηλεοπτικό κύκλο, πουλάει 300.000 αντίτυπα μόνο την πρώτη μέρα κυκλοφορίας του. Τέλος, τα επεισόδια της σειράς είναι το νούμερο ένα, παγκοσμίως, διακινούμενο torrent από ιστοσελίδες όπως το Pirate Bay, γεγονός που ήδη έχει δημιουργήσει και ένα μίνι διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ Η.Π.Α. και Αυστραλίας, χώρας με εξαιρετικά χαλαρό νομικό σύστημα σε ζητήματα προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων στο διαδίκτυο.

Σήμερα, πλέον, οι «καταναλωτές» του προϊόντος «Game of Thrones» διαχωρίζονται σε πολλές υποκατηγορίες. Από τηλεθεατές που δεν καταλαβαίνουν τίποτα από την όλη πλοκή αλλά απολαμβάνουν την ατμόσφαιρα του έργου, μέχρι αναγνώστες των βιβλίων που διαρκώς συγκρίνουν την εμπειρία του γραπτού κειμένου σε σχέση με αυτή της μικρής οθόνης, έως και εμμονικούς βιβλιοδίφες που συντάσσουν τεκμηριωμένες πραγματείες σχετικά με την εξέλιξη της σειράς καταλογογραφώντας κάθε μικρή αισθητική διαφοροποίηση και κάθε υπόνοια που ανοίγει διαφορετικές μελλοντικές διαδρομές στην εξέλιξη του σεναρίου.

            Η σχέση του Martin με το αναγνωστικό του κοινό δεν είναι χωρίς σύννεφα ή προβλήματα. Αυτά είχαν ήδη ξεκινήσει από την καθυστέρηση έκδοσης του πέμπτου βιβλίου της σειράς. Το γεγονός αυτό είχε δημιουργήσει εξ αρχής ένα σχίσμα στην κοινότητα των φανατικών οπαδών, με άλλους να τον κατηγορούν ότι παρεκτρέπεται από την συγγραφή του βιβλίου λόγω της ενασχόλησής του με τη σειρά και άλλους να υπενθυμίζουν ότι, αν συνέβαινε κανένα «απρόοπτο» (ο Martin είναι ήδη 66 χρόνων), δεν θα ήταν ο πρώτος συγγραφέας που θα άφηνε ένα μεγάλο έργο ανολοκλήρωτο.

Το κοινό του Αμερικάνου συγγραφέα είναι σήμερα αδηφάγο, δραστήριο και απαιτητικό. Υπάρχουν τραγούδια που έχουν γραφτεί με θέμα την προσμονή για την ολοκλήρωση του έργου του Martin καθώς και διαδικτυακά φόρουμ με αποκλειστικό θέμα την προδοσία του συγγραφέα προς τους αναγνώστες του ή την υποτιθέμενη φιλαργυρία του, που συνέβαλε στην καθυστέρηση της ολοκλήρωσης του έργου. Το βασικότερο όλων όμως είναι ότι η φιλοδοξία του κατά την συγγραφή των βιβλίων και το φανατικό κοινό που έχει αποκτήσει έχουν δημιουργήσει μια παράλογη συνθήκη κατά την οποία ο ίδιος ο συγγραφέας δυσκολεύεται να το ολοκληρώσει, καθώς οι αναγνώστες του βρίσκονται ήδη δύο βήματα μπροστά από τον ίδιο στην διασύνδεση των διαφορετικών σεναριακών γραμμών και τη διασταύρωση πληροφοριών εντός των βιβλίων του. Εξάλλου, η εγκυκλοπαίδεια «The World of Ice & Fire», που έχει συγκεντρωμένες όλες τις πληροφορίες σχετικά με τον κόσμο του, είχε ως βασικό συγγραφέα τον Elio M García, φανατικό αναγνώστη των βιβλίων, ο οποίος με τα χρόνια έχει εξελιχτεί σε καλύτερο γνώστη του Westeros από τον ίδιο τον Martin, κατά ομολογία του τελευταίου.

Η καθιερωμένη σοφία στα εκδοτικά εγχειρήματα στον Αγγλοσαξονικό κόσμο επιτάσσει ο συγγραφέας να αναπτύσσει προσωπική σχέση με το κοινό του. Οι ίδιοι οι εκδοτικοί οίκοι ενθαρρύνουν πρακτικές επικοινωνίας, όπως οι σελίδες σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα προσωπικά blog μαζί με τις καθιερωμένες παρουσιάσεις και περιοδείες, καθώς με αυτό τον τρόπο καθίσταται η εκάστοτε έκδοση λιγότερο εκτεθειμένη στο επιχειρηματικό ρίσκο. Την εποχή του διαδικτύου, όμως, η δυνητική ταχύτητα διάδοσης και ανάδρασης μεταξύ κοινού και συγγραφέα έχει επιταχυνθεί σε τέτοιο βαθμό που η αντίληψη ότι κάθε έργο ανήκει στους αναγνώστες του έχει πραγματοποιηθεί με τον πλέον κυριολεκτικό τρόπο.

Στις συνεντεύξεις του σήμερα ο Martin ομολογεί ότι αισθάνεται δέος μπροστά στο ενδεχόμενο οι αναγνώστες του να ανακαλύψουν τα κενά στην αφήγηση του, ότι τρομοκρατείται με την ιδέα ότι κάποιος θα του θυμίσει πως ο τάδε ιπποκόμος των Baratheon ήταν πρασινομάτης και όχι γαλαζομάτης και ότι αγχώνεται από το ενδεχόμενο οι προσδοκίες που έχει δημιουργήσει η δαιδαλώδης πλοκή του έργου να μην εκπληρωθούν από το τελικό αποτέλεσμα. Ως έργο βρίσκεται στο κατώφλι δύο κόσμων και δύο διαφορετικών σχέσεων ανάμεσα σε κοινό και δημιουργούς. Και ως τέτοιο θα μείνει και στην ιστορία της λογοτεχνίας περισσότερο από ό,τι για τις ίδιες τις υπέροχες περιπέτειες της Daenerys Targaryen και του John Snow.