Η Σύριγγα του Πάνα

Φύλλο 126 Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2015

Η Λιβύη μας μάρανε τώρα;

 

Από επαγγελματική υποχρέωση επισκέφτηκα αρκετές φορές τη Λιβύη. Με δυο λόγια μια αχανής χώρα, με τη φτώχια να είναι άγνωστη, καθυστερημένη από έναν δικτάτορα και (ως συνέπεια) με έναν λαό που οι πολιτικές του ανησυχίες περιοριζόταν στο ότι οι Τριπολιτάνικες φυλές (στις οποίες ανήκε και ο Καντάφι) κυβερνούσαν για πάρα πολύ καιρό.

 

Για όσους έχουν ξεχάσει, να σημειώσω ότι Έλληνες ζουν αδιάλειπτα στη Λιβύη από το 631π.Χ. οπόταν και ιδρύθηκε η Θηραϊκή αποικία της Κυρήνης. Να υπενθυμίσω επίσης ότι η απόσταση Χανιά - Πειραιάς είναι περίπου 290 χλμ., όση δηλαδή και η απόσταση Παλαιόχωρα - Κυρηναϊκή. Εξ ου και οι υπερχιλιόχρονες πολιτιστικές και εμπορικές σχέσεις, που κάναμε ότι δεν υπήρχαν όταν γίναμε Ευρωπαίοι, και σβήσαμε από το χάρτη τη χώρα μαζί με ολόκληρη την υπόλοιπη Ήπειρο της Αφρικής. Ευτυχώς, μας τις θυμίζει η κόκκινη σκόνη που τακτικά μας έρχεται από κει.

 

Το 2011 ξεκίνησε σειρά διαδηλώσεων με αίτημα τον εκδημοκρατισμό της χώρας από την υπερσαραντάχρονη δικτατορία του Καντάφι. Οι διαδηλώσεις, απότοκες της «Αραβικής Άνοιξης» στις χώρες που περιέβαλαν τη Λιβύη εξελίχθηκαν σε εμφύλιο πόλεμο. Αυτός ο εμφύλιος μαίνεται μέχρι σήμερα μέσα στα (περιέργως ευθύγραμμα) σύνορα της μη-χώρας που παλιά λεγόταν Λιβύη. Αλλά και στις υπόλοιπες χώρες της Αραβικής Άνοιξης δεν μένουμε εμβρόντητοι από την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας: χούντα στην Αίγυπτο, μια διαλυμένη, μη-χώρα η Συρία. Η Τυνησία δεν έχει τα προβλήματα των άλλων, αλλά δεν την λες και υπόδειγμα δημοκρατίας.

 

Αφορμή για το άρθρο αποτέλεσε η έκκληση ειδικών (δες εδώ http://www.nature.com/news/cultural-heritage-save-libyan-archaeology-1.16781#/b1) για τη διάσωση της αρχαιολογικής κληρονομιάς της χώρας η οποία καταστρέφεται από τον εμφύλιο (εάν βέβαια μιλάμε ακόμη για μια χώρα…). Δεν αναφέρω λεπτομέρειες λόγω χώρου αλλά η Λιβύη θεωρείται από τους ειδικούς ως περιοχή εξαιρετικής σπουδαιότητας για την ανθρώπινη ιστορία. Λόγω ειδικότητας μπορώ να προσθέσω ότι εξίσου μεγάλη σημασία έχει και το φυσικό περιβάλλον της χώρας.

 

Θα κλείσω επανερχόμενος στο θέμα που συνέχεια μου τριβελίζει το μυαλό. Τυπικά η αποικιοκρατία έχει πεθάνει. Στην πράξη όμως ντύθηκε ένα κουστουμάκι που στο καπέλο έχει τη λέξη εκδημοκρατισμός. Έτσι χάβουν οι χαχόλοι και επικροτούν βομβαρδισμούς χωρών και εξανδραποδισμούς λαών. Ικανοποιούνται που έφυγε ο Καντάφι (ο Μουμπάρακ, ο Σαντάμ, ο Μιλόσεβιτς…) και αναρωτιούνται, χάσκοντας, τι θα γίνει μετά.

 

Να κάνω εγώ μια πρόβλεψη: Όπως και στο Ιράκ, έτσι και στη Λιβύη θα εγκαθιδρυθεί μια (ή περισσότερες αν χρειαστεί) αχυρένια κυβέρνηση που θα δώσει τα πετρέλαια, τον ορυκτό πλούτο και πολιτική υποταγή σε αυτούς που την κατάντησαν έτσι. Οι πολυεθνικές θα προσθέσουν ένα μηδενικό στα ετήσιά τους έσοδα και ο Λιβυκός λαός να διακονεύει τα ψίχουλα από το τραπέζι τους. Στη διαδικασία, όπως και αλλού θα σπαράζει ο ένας τις σάρκες του άλλου. Κατά τα άλλα, αναρωτιόμαστε από ξεφύτρωσαν τα κτήνη του ISIS… (παρεμπιπτόντως τα λουλούδια αυτά έχουν στην κατοχή τους περιοχές με πλούσιες πετρελαιοπηγές. Ποιος αγοράζει το πετρέλαιό τους και βρίσκουν παράδες για τα μπιστολάκια τους;)

 

 

 

 

 

Κουστούμια, πουκάμισα και λευκές γραβάτες

 

Πολύ περισσότερο μελάνι χύθηκε τον τελευταίο καιρό για τις ενδυματολογικές επιλογές των μελών της νέας κυβέρνησης παρά για άλλα θέματα, πάλι σημειολογικής βαρύτητας, που πέρασαν ως απλές καταγραφές.

 

Για παράδειγμα, η επίσκεψη στο σκοπευτήριο της Καισαριανής όπου εκτελέστηκαν 200 κομμουνιστές τους οποίους η δωσίλογη κυβέρνηση προσέφερε ως θύματα στους κατακτητές καταγράφηκε ως άλλη μια τυπική απότιση φόρου τιμή σε ένα μνημείο. Καμία αναφορά στο βαθύτερο συμβολισμό: πρώτη πράξη του νέου πρωθυπουργού (και για πρώτη φορά από Έλληνα πρωθυπουργό) είναι η αναγνώριση του ότι κανένας αγώνας δεν πάει χαμένος ακόμη και αν η δικαίωση μπορεί να έρθει 70 χρόνια μετά. Η για πρώτη φορά συμβολική αναγνώριση της εξίσου συμβολικής εκτέλεσης (200 κομμουνιστές εκτελούνται την πρωτομαγιά). Αναγνώριση ότι σήμερα μιλάμε ως ελεύθεροι άνθρωποι λόγω και της θυσίας των διακοσίων. Αναγνώριση του κόστους της ελευθερίας. Επιβεβαίωση της απλής αρχής ότι μόνος χαμένος αγώνας είναι αυτός που δεν δίνεται. Επιπλέον η αναλογία (με όλες τις αδυναμίες μιας αναλογίας) του ότι σοβαρή και υπεύθυνη στάση δεν είναι πάντα η υποταγή στην (όποια) εξουσία.

 

Αντιθέτως, το χρώμα, η ποιότητα, το ζώσιμο, το σιδέρωμα και το κάθε κουμπί και μανικετόκουμπο του υπουργού οικονομικών έγινε αντικείμενο εμβριθών πολιτικών αναλύσεων και σχολίων.

 

Θα μπορούσα να ξεμπερδέψω με ένα «τα ράσα δεν κάνουν τον παπά», ή φρόνιμα να πω ότι τα δημόσια πρόσωπα δεν συναντώνται εκπροσωπώντας τον εαυτό τους και άρα οι ενδυματολογικές, συμπεριφορικές, λεκτικές… τους επιλογές οφείλουν να εκφράζουν τους εκπροσωπούμενους και όχι τους ίδιους.

 

Όμως έγραψα αυτές τις γραμμές έχοντας στο μυαλό μια δήλωση του Όσκαρ Ουάιλντ που είχε πει «μ' ένα βραδινό κουστούμι και μίαν άσπρη γραβάτα μπορεί ο καθένας να κερδίσει τη φήμη του πολιτισμένου, ακόμα κι αν είναι χρηματιστής».

 

Τη ρήση είχε υπενθυμίσει λίγους μήνες πριν ο Ν. Μπογιόπουλος σχολιάζοντας τον κ. Σαρκάρ, μεγαλοστέλεχος επενδυτικού ομίλου, ο οποίος είχε πει: «Η δουλειά µας είναι να βγάζουμε λεφτά, όχι να σκεφτόμαστε τι θα συμβεί στους Έλληνες πολίτες. Δεν υπάρχει εξάλλου νόμος που να απαγορεύει να εκμεταλλευτείς τον μαλάκα» (περιοδικό «Marianne», 20/2/2010).

 

Αυτά για να επιβεβαιωθεί η ρήση ότι τα ράσα δεν κάνουν τον παπά και ούτε τα κουστούμια τον πολιτισμένο άνθρωπο.

 

 

Βάζοντας τον Άνθρωπο πριν από τους παράδες

 

Το ΕΜΠ θα προσφέρει δωρεάν τη μελέτη για την αναστήλωση του ιστορικού γεφυριού της Πλάκας, θύμα των καιρικών συνθηκών και της διαχρονικής αναισθησίας των μέχρι σήμερα κυβερνώντων.

Υποκλίνομαι στη δωρεά αυτή που όμως, σε έναν πολιτισμένο κόσμο, θα έπρεπε να είναι αυτονόητη. Τον αυτονόητη αυτό δρόμο έδειξε και ένας Άνθρωπος με βαθιά συναίσθηση αυτής της ιδιότητας που (για καλή μας τύχη) υπηρετεί σήμερα ως υπουργός Πολιτισμού.